HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Biała Piska

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy10 306 mieszkańcówdochody własne 7740 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-4.47% do 1.13%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-3.23% do 21.12%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka52 186 zł133-11.3%18 851 zł76%-49 731 zł0.269
●RozwójProgramPodwyżka56 468 zł121-13.0%14 143 zł78%-45 023 zł0.290
Szeroki programBez zmianPodwyżka50 122 zł124-13.5%24 028 zł76%-49 354 zł0.355
●Bez zmianProgramPodwyżka60 503 zł109-14.8%9689 zł79%-40 569 zł0.368
RozwójProgramBez zmian44 326 zł121-11.3%36 253 zł74%-50 065 zł0.383
RozwójBez zmianPodwyżka54 384 zł112-15.2%19 377 zł77%-44 668 zł0.404
●Szeroki programProgramBez zmian40 057 zł133-9.5%40 905 zł70%-54 757 zł0.407
Bez zmianProgramBez zmian48 349 zł109-13.0%32 024 zł76%-45 628 zł0.410
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka47 629 zł116-14.8%28 832 zł74%-50 663 zł0.435
Szeroki programBez zmianBez zmian38 364 zł124-11.7%45 853 zł69%-54 204 zł0.460
RozwójBez zmianBez zmian42 613 zł112-13.5%41 365 zł73%-49 534 zł0.468
●OgraniczenieProgramPodwyżka64 749 zł96-16.7%4926 zł82%-35 805 zł0.484
Bez zmianProgramObniżka39 370 zł109-11.7%49 152 zł72%-49 359 zł0.486
RozwójProgramObniżka35 356 zł121-9.9%53 372 zł68%-53 785 zł0.486
OgraniczenieProgramBez zmian52 580 zł96-15.0%27 545 zł78%-40 885 zł0.487
Bez zmianBez zmianPodwyżka58 399 zł100-16.9%14 979 zł79%-40 235 zł0.490
RozwójWstrzymaniePodwyżka51 900 zł104-16.5%24 168 zł77%-45 965 zł0.493
Bez zmianBez zmianBez zmian46 617 zł100-15.2%37 158 zł76%-45 118 zł0.517
Szeroki programWstrzymanieBez zmian36 097 zł116-13.0%50 283 zł67%-55 397 zł0.524
●Szeroki programProgramObniżka31 096 zł133-8.1%57 842 zł64%-58 465 zł0.528
OgraniczenieProgramObniżka43 590 zł96-13.7%44 686 zł75%-44 632 zł0.530
RozwójWstrzymanieBez zmian40 356 zł104-14.8%45 801 zł72%-50 715 zł0.548
RozwójBez zmianObniżka33 918 zł112-12.2%57 982 zł67%-53 123 zł0.549
Szeroki programBez zmianObniżka29 678 zł124-10.4%62 430 zł63%-57 781 zł0.562
Bez zmianBez zmianObniżka37 913 zł100-13.9%53 784 zł71%-48 719 zł0.573
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka55 924 zł92-18.2%19 758 zł78%-41 520 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian56 714 zł83-16.9%23 330 zł80%-36 263 zł0.593
OgraniczenieBez zmianBez zmian50 825 zł87-17.1%32 705 zł78%-40 400 zł0.603
OgraniczenieBez zmianPodwyżka62 623 zł87-18.8%10 310 zł82%-35 497 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian44 368 zł92-16.5%41 569 zł75%-46 287 zł0.606
Głębokie cięcieProgramObniżka47 713 zł83-15.7%40 598 zł77%-40 024 zł0.611
Szeroki programWstrzymanieObniżka27 579 zł116-11.7%66 487 zł62%-58 889 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka68 898 zł83-18.6%346 zł84%-31 164 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka31 828 zł104-13.5%62 029 zł65%-54 219 zł0.618
OgraniczenieBez zmianObniżka42 110 zł87-15.8%49 378 zł75%-44 016 zł0.634
Bez zmianWstrzymanieObniżka35 832 zł92-15.2%57 822 zł71%-49 803 zł0.654
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka60 160 zł79-20.0%15 129 zł81%-36 766 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian48 588 zł79-18.4%37 071 zł77%-41 554 zł0.694
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian54 937 zł74-19.0%28 665 zł80%-35 802 zł0.712
OgraniczenieWstrzymanieObniżka40 040 zł79-17.1%53 369 zł74%-45 085 zł0.722
Głębokie cięcieBez zmianObniżka46 211 zł74-17.8%45 430 zł77%-39 433 zł0.724
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka66 750 zł74-20.7%6013 zł84%-30 880 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian52 711 zł66-20.3%32 924 zł79%-36 941 zł0.803
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka44 152 zł66-19.0%49 387 zł77%-40 488 zł0.814
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka64 298 zł66-21.9%10 723 zł84%-32 134 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 334 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.76 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 71% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.