Giżycko
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 80 468 zł | 133 | +14.5% | 18 469 zł | 69% | -58 088 zł | 0.248 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 84 627 zł | 121 | +12.3% | 13 997 zł | 72% | -53 616 zł | 0.279 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 77 825 zł | 124 | +11.7% | 26 964 zł | 69% | -57 032 zł | 0.341 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 88 542 zł | 109 | +10.1% | 9777 zł | 74% | -49 396 zł | 0.364 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 70 630 zł | 121 | +14.5% | 47 972 zł | 67% | -56 995 zł | 0.376 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 66 480 zł | 133 | +16.8% | 52 341 zł | 65% | -61 455 zł | 0.394 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 81 964 zł | 112 | +9.5% | 22 607 zł | 72% | -52 583 zł | 0.397 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 74 535 zł | 109 | +12.3% | 43 853 zł | 70% | -52 787 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 75 084 zł | 116 | +10.1% | 34 043 zł | 68% | -57 764 zł | 0.422 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 64 253 zł | 124 | +13.9% | 61 206 zł | 65% | -60 281 zł | 0.452 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 68 382 zł | 112 | +11.7% | 56 860 zł | 67% | -55 844 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 60 279 zł | 121 | +16.2% | 74 108 zł | 65% | -59 490 zł | 0.487 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 79 231 zł | 104 | +7.9% | 29 677 zł | 70% | -53 306 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 85 858 zł | 100 | +7.4% | 18 500 zł | 74% | -48 386 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 64 176 zł | 109 | +13.9% | 69 997 zł | 66% | -55 290 zł | 0.491 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 61 764 zł | 116 | +12.3% | 67 694 zł | 65% | -60 935 zł | 0.517 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 72 267 zł | 100 | +9.5% | 52 763 zł | 70% | -51 659 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 56 136 zł | 133 | +18.5% | 78 469 zł | 62% | -63 941 zł | 0.523 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 65 900 zł | 104 | +10.1% | 63 340 zł | 66% | -56 489 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 58 339 zł | 112 | +13.4% | 82 257 zł | 65% | -58 251 zł | 0.553 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 54 218 zł | 124 | +15.6% | 86 595 zł | 62% | -62 679 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 62 217 zł | 100 | +11.2% | 78 169 zł | 66% | -54 074 zł | 0.581 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 51 914 zł | 116 | +13.9% | 92 645 zł | 62% | -63 276 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 56 043 zł | 104 | +11.7% | 88 299 zł | 64% | -58 839 zł | 0.623 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 323 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.21 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 90% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.