Giżycko
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 46 651 zł | 133 | -6.7% | 16 889 zł | 75% | -39 372 zł | 0.278 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 50 551 zł | 121 | -8.5% | 12 703 zł | 77% | -35 185 zł | 0.294 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 45 123 zł | 124 | -9.0% | 21 010 zł | 75% | -38 716 zł | 0.360 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 54 212 zł | 109 | -10.4% | 8760 zł | 79% | -31 243 zł | 0.370 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 40 221 zł | 121 | -6.7% | 32 280 zł | 72% | -39 240 zł | 0.387 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 49 006 zł | 112 | -10.8% | 16 868 zł | 77% | -34 548 zł | 0.406 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 43 873 zł | 109 | -8.5% | 28 445 zł | 76% | -35 309 zł | 0.412 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 36 331 zł | 133 | -4.8% | 36 357 zł | 69% | -43 415 zł | 0.415 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 43 134 zł | 116 | -10.4% | 25 067 zł | 74% | -39 580 zł | 0.437 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 35 117 zł | 124 | -7.1% | 40 724 zł | 68% | -42 619 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 38 990 zł | 112 | -9.0% | 36 665 zł | 72% | -38 463 zł | 0.469 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 36 234 zł | 109 | -7.1% | 43 623 zł | 71% | -38 309 zł | 0.486 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 32 589 zł | 121 | -5.3% | 47 450 zł | 67% | -42 231 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 52 651 zł | 100 | -12.6% | 12 970 zł | 79% | -30 624 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 47 024 zł | 104 | -12.2% | 20 917 zł | 76% | -35 403 zł | 0.494 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 42 626 zł | 100 | -10.8% | 32 849 zł | 76% | -34 551 zł | 0.516 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 33 319 zł | 116 | -8.5% | 44 462 zł | 67% | -43 393 zł | 0.526 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 28 706 zł | 133 | -3.3% | 51 520 zł | 64% | -46 397 zł | 0.535 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 37 199 zł | 104 | -10.4% | 40 396 zł | 71% | -39 228 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 31 591 zł | 112 | -7.6% | 51 393 zł | 67% | -41 351 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 27 724 zł | 124 | -5.7% | 55 444 zł | 64% | -45 498 zł | 0.564 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 35 219 zł | 100 | -9.5% | 47 584 zł | 71% | -37 447 zł | 0.570 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 26 068 zł | 116 | -7.1% | 58 917 zł | 63% | -46 205 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 29 941 zł | 104 | -9.0% | 54 858 zł | 66% | -42 049 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 301 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.49 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 75% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.