Kalinowo
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 106 840 zł | 133 | -9.9% | 20 533 zł | 88% | -32 657 zł | 0.232 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 111 543 zł | 121 | -11.7% | 15 364 zł | 92% | -27 500 zł | 0.272 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 102 828 zł | 124 | -12.1% | 29 377 zł | 87% | -33 158 zł | 0.332 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 115 989 zł | 109 | -13.5% | 10 461 zł | 95% | -22 608 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 93 337 zł | 121 | -9.9% | 48 509 zł | 85% | -35 557 zł | 0.368 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 88 649 zł | 133 | -8.0% | 53 466 zł | 83% | -40 696 zł | 0.380 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 107 506 zł | 112 | -13.9% | 24 287 zł | 91% | -28 029 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 97 769 zł | 109 | -11.7% | 43 815 zł | 88% | -30 683 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 98 996 zł | 116 | -13.5% | 36 410 zł | 86% | -35 184 zł | 0.416 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 85 183 zł | 124 | -10.3% | 61 782 zł | 83% | -40 928 zł | 0.445 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 89 846 zł | 112 | -12.1% | 56 853 zł | 85% | -35 817 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 79 879 zł | 121 | -8.5% | 73 561 zł | 82% | -41 500 zł | 0.482 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 103 685 zł | 104 | -15.2% | 31 306 zł | 89% | -30 040 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 111 928 zł | 100 | -15.6% | 19 460 zł | 95% | -23 163 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 84 300 zł | 109 | -10.3% | 68 879 zł | 84% | -36 639 zł | 0.492 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 75 201 zł | 133 | -6.6% | 78 506 zł | 80% | -46 625 zł | 0.513 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 81 682 zł | 116 | -11.7% | 68 259 zł | 82% | -42 783 zł | 0.514 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 94 255 zł | 100 | -13.9% | 52 185 zł | 88% | -30 969 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 86 356 zł | 104 | -13.5% | 63 318 zł | 84% | -37 658 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 76 793 zł | 112 | -10.8% | 81 181 zł | 82% | -41 561 zł | 0.555 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 72 140 zł | 124 | -9.0% | 86 099 zł | 79% | -46 659 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 81 191 zł | 100 | -12.6% | 76 525 zł | 84% | -36 727 zł | 0.587 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 68 884 zł | 116 | -10.3% | 92 142 zł | 79% | -48 387 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 73 548 zł | 104 | -12.1% | 87 213 zł | 81% | -43 276 zł | 0.628 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 370 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 8.39 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 37% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.