Elbląg
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 51 118 zł | 133 | -4.6% | 19 505 zł | 79% | -38 915 zł | 0.269 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 55 656 zł | 121 | -6.5% | 14 572 zł | 82% | -33 991 zł | 0.290 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 48 889 zł | 124 | -7.0% | 24 416 zł | 79% | -38 941 zł | 0.355 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 59 942 zł | 109 | -8.4% | 9900 zł | 84% | -29 327 zł | 0.368 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 42 716 zł | 121 | -4.6% | 35 995 zł | 76% | -40 654 zł | 0.382 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 53 404 zł | 112 | -8.8% | 19 554 zł | 82% | -34 043 zł | 0.404 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 38 190 zł | 133 | -2.7% | 40 780 zł | 74% | -45 562 zł | 0.407 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 46 989 zł | 109 | -6.5% | 31 468 zł | 79% | -36 006 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 46 191 zł | 116 | -8.4% | 28 988 zł | 77% | -40 554 zł | 0.435 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 36 359 zł | 124 | -5.1% | 45 355 zł | 74% | -45 365 zł | 0.459 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 40 861 zł | 112 | -7.0% | 40 596 zł | 76% | -40 483 zł | 0.468 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 33 160 zł | 121 | -3.2% | 52 171 zł | 72% | -45 568 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 37 423 zł | 109 | -5.1% | 47 655 zł | 75% | -40 932 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 57 667 zł | 100 | -10.7% | 14 951 zł | 84% | -29 405 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 50 716 zł | 104 | -10.2% | 24 113 zł | 81% | -35 644 zł | 0.494 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 45 111 zł | 100 | -8.8% | 36 095 zł | 79% | -35 860 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 33 904 zł | 116 | -6.5% | 49 545 zł | 72% | -46 835 zł | 0.524 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 28 644 zł | 133 | -1.2% | 56 945 zł | 67% | -50 465 zł | 0.527 |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 31 599 zł | 112 | -5.6% | 56 290 zł | 72% | -45 232 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 38 415 zł | 104 | -8.4% | 44 775 zł | 75% | -41 941 zł | 0.549 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 27 107 zł | 124 | -3.6% | 61 038 zł | 66% | -50 102 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 35 840 zł | 100 | -7.4% | 51 800 zł | 75% | -40 621 zł | 0.573 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 24 831 zł | 116 | -5.1% | 64 938 zł | 64% | -51 467 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 29 333 zł | 104 | -7.0% | 60 180 zł | 70% | -46 585 zł | 0.618 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 356 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.84 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 62% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.