HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Elbląg

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy112 052 mieszkańcówdochody własne 8924 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.13% do 0.32%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-1.47% do 17.76%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka51 118 zł133-4.6%19 505 zł79%-38 915 zł0.269
●RozwójProgramPodwyżka55 656 zł121-6.5%14 572 zł82%-33 991 zł0.290
Szeroki programBez zmianPodwyżka48 889 zł124-7.0%24 416 zł79%-38 941 zł0.355
●Bez zmianProgramPodwyżka59 942 zł109-8.4%9900 zł84%-29 327 zł0.368
RozwójProgramBez zmian42 716 zł121-4.6%35 995 zł76%-40 654 zł0.382
RozwójBez zmianPodwyżka53 404 zł112-8.8%19 554 zł82%-34 043 zł0.404
●Szeroki programProgramBez zmian38 190 zł133-2.7%40 780 zł74%-45 562 zł0.407
Bez zmianProgramBez zmian46 989 zł109-6.5%31 468 zł79%-36 006 zł0.411
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka46 191 zł116-8.4%28 988 zł77%-40 554 zł0.435
Szeroki programBez zmianBez zmian36 359 zł124-5.1%45 355 zł74%-45 365 zł0.459
RozwójBez zmianBez zmian40 861 zł112-7.0%40 596 zł76%-40 483 zł0.468
●OgraniczenieProgramPodwyżka64 486 zł96-10.4%4885 zł88%-24 322 zł0.484
RozwójProgramObniżka33 160 zł121-3.2%52 171 zł72%-45 568 zł0.486
Bez zmianProgramObniżka37 423 zł109-5.1%47 655 zł75%-40 932 zł0.486
OgraniczenieProgramBez zmian51 516 zł96-8.6%26 635 zł82%-31 021 zł0.487
Bez zmianBez zmianPodwyżka57 667 zł100-10.7%14 951 zł84%-29 405 zł0.490
RozwójWstrzymaniePodwyżka50 716 zł104-10.2%24 113 zł81%-35 644 zł0.494
Bez zmianBez zmianBez zmian45 111 zł100-8.8%36 095 zł79%-35 860 zł0.517
Szeroki programWstrzymanieBez zmian33 904 zł116-6.5%49 545 zł72%-46 835 zł0.524
●Szeroki programProgramObniżka28 644 zł133-1.2%56 945 zł67%-50 465 zł0.527
OgraniczenieProgramObniżka41 938 zł96-7.2%42 836 zł78%-35 962 zł0.530
RozwójBez zmianObniżka31 599 zł112-5.6%56 290 zł72%-45 232 zł0.548
RozwójWstrzymanieBez zmian38 415 zł104-8.4%44 775 zł75%-41 941 zł0.549
Szeroki programBez zmianObniżka27 107 zł124-3.6%61 038 zł66%-50 102 zł0.561
Bez zmianBez zmianObniżka35 840 zł100-7.4%51 800 zł75%-40 621 zł0.573
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka54 989 zł92-12.0%19 498 zł84%-30 994 zł0.581
Głębokie cięcieProgramBez zmian55 935 zł83-10.7%22 111 zł85%-26 165 zł0.593
OgraniczenieBez zmianBez zmian49 612 zł87-10.8%31 291 zł82%-30 905 zł0.603
OgraniczenieBez zmianPodwyżka62 184 zł87-12.6%10 034 zł86%-24 430 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian42 675 zł92-10.2%40 264 zł78%-37 307 zł0.606
Głębokie cięcieProgramObniżka46 346 zł83-9.3%38 464 zł81%-31 120 zł0.611
Szeroki programWstrzymanieObniżka24 831 zł116-5.1%64 938 zł64%-51 467 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka68 921 zł83-12.4%0 zł92%-19 447 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka29 333 zł104-7.0%60 180 zł70%-46 585 zł0.618
OgraniczenieBez zmianObniżka40 329 zł87-9.5%47 010 zł77%-35 681 zł0.634
Bez zmianWstrzymanieObniżka33 583 zł92-8.8%55 678 zł74%-41 963 zł0.655
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka59 519 zł79-13.9%14 580 zł86%-26 003 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian47 188 zł79-12.2%35 446 zł81%-32 337 zł0.695
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian54 006 zł74-12.9%26 964 zł85%-26 077 zł0.712
OgraniczenieWstrzymanieObniżka38 084 zł79-10.8%50 875 zł76%-37 008 zł0.723
Głębokie cięcieBez zmianObniżka44 711 zł74-11.6%42 834 zł81%-30 867 zł0.724
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka66 594 zł74-14.6%5503 zł92%-19 582 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian51 594 zł66-14.2%31 011 zł84%-27 494 zł0.803
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka42 478 zł66-12.9%46 592 zł80%-32 180 zł0.814
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka63 940 zł66-15.9%9939 zł90%-21 141 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 356 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.84 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 62% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.