Grunwald
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 125 973 zł | 133 | -10.4% | 21 822 zł | 65% | -95 970 zł | 0.223 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 130 643 zł | 121 | -12.2% | 16 619 zł | 67% | -90 768 zł | 0.268 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 121 490 zł | 124 | -12.6% | 37 267 zł | 65% | -94 732 zł | 0.327 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 135 058 zł | 109 | -14.0% | 11 681 zł | 68% | -85 830 zł | 0.361 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 111 117 zł | 121 | -10.4% | 72 188 zł | 64% | -93 597 zł | 0.365 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 106 462 zł | 133 | -8.6% | 77 111 zł | 63% | -98 780 zł | 0.373 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 126 136 zł | 112 | -14.4% | 32 288 zł | 67% | -89 556 zł | 0.392 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 115 518 zł | 109 | -12.2% | 67 550 zł | 66% | -88 679 zł | 0.406 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 117 391 zł | 116 | -14.0% | 49 203 zł | 64% | -95 787 zł | 0.412 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 102 551 zł | 124 | -10.9% | 93 063 zł | 63% | -97 426 zł | 0.441 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 107 183 zł | 112 | -12.6% | 88 134 zł | 64% | -92 270 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 96 659 zł | 121 | -9.0% | 115 044 zł | 62% | -95 688 zł | 0.482 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 122 048 zł | 104 | -15.7% | 44 241 zł | 66% | -90 596 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 130 528 zł | 100 | -16.1% | 27 599 zł | 68% | -84 643 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 101 049 zł | 109 | -10.9% | 110 417 zł | 63% | -90 784 zł | 0.494 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 92 014 zł | 133 | -7.2% | 119 931 zł | 60% | -100 856 zł | 0.509 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 98 799 zł | 116 | -12.2% | 104 089 zł | 61% | -98 399 zł | 0.511 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 111 560 zł | 100 | -14.4% | 83 488 zł | 65% | -87 377 zł | 0.522 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 103 442 zł | 104 | -14.0% | 99 146 zł | 63% | -93 228 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 93 151 zł | 112 | -11.3% | 129 776 zł | 61% | -94 275 zł | 0.557 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 88 530 zł | 124 | -9.5% | 134 637 zł | 60% | -99 417 zł | 0.557 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 97 518 zł | 100 | -13.1% | 125 199 zł | 63% | -89 397 zł | 0.590 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 85 035 zł | 116 | -10.9% | 144 857 zł | 60% | -100 330 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 89 667 zł | 104 | -12.6% | 139 960 zł | 61% | -95 173 zł | 0.630 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 368 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 1.89 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 96% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.