Dąbrówno
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 216 969 zł | 133 | -10.0% | 24 215 zł | 72% | -105 805 zł | 0.197 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 222 183 zł | 121 | -11.8% | 18 378 zł | 74% | -99 968 zł | 0.256 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 209 441 zł | 124 | -12.2% | 49 244 zł | 71% | -104 868 zł | 0.311 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 188 109 zł | 133 | -8.1% | 108 071 zł | 68% | -109 981 zł | 0.352 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 193 305 zł | 121 | -10.0% | 102 572 zł | 71% | -104 167 zł | 0.354 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 227 129 zł | 109 | -13.5% | 12 819 zł | 75% | -94 409 zł | 0.357 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 214 625 zł | 112 | -14.0% | 43 727 zł | 73% | -99 063 zł | 0.385 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 203 297 zł | 116 | -13.5% | 67 098 zł | 71% | -106 406 zł | 0.398 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 198 234 zł | 109 | -11.8% | 97 346 zł | 72% | -98 632 zł | 0.403 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 181 413 zł | 124 | -10.4% | 132 762 zł | 68% | -108 881 zł | 0.430 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 186 580 zł | 112 | -12.2% | 127 295 zł | 70% | -103 100 zł | 0.461 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 208 495 zł | 104 | -15.3% | 61 564 zł | 72% | -100 583 zł | 0.478 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 171 905 zł | 121 | -8.6% | 166 599 zł | 68% | -107 268 zł | 0.479 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 219 543 zł | 100 | -15.7% | 38 481 zł | 74% | -93 536 zł | 0.484 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 166 722 zł | 133 | -6.7% | 172 085 zł | 66% | -113 064 zł | 0.498 |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 176 821 zł | 109 | -10.4% | 161 387 zł | 69% | -101 750 zł | 0.498 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 175 771 zł | 116 | -11.8% | 149 173 zł | 68% | -110 306 zł | 0.503 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 191 480 zł | 100 | -14.0% | 122 101 zł | 71% | -97 596 zł | 0.525 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 180 951 zł | 104 | -13.5% | 143 662 zł | 69% | -104 507 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 160 646 zł | 124 | -9.0% | 195 043 zł | 66% | -111 845 zł | 0.554 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 165 799 zł | 112 | -10.9% | 189 590 zł | 67% | -106 080 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 170 687 zł | 100 | -12.6% | 184 599 zł | 68% | -100 594 zł | 0.601 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 155 377 zł | 116 | -10.4% | 210 369 zł | 65% | -113 187 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 160 544 zł | 104 | -12.2% | 204 902 zł | 67% | -107 405 zł | 0.638 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 414 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.58 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 84% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.