Bratian
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 79 521 zł | 133 | +8.3% | 18 778 zł | 87% | -25 096 zł | 0.248 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 83 943 zł | 121 | +6.2% | 14 010 zł | 91% | -20 336 zł | 0.279 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 76 631 zł | 124 | +5.6% | 25 199 zł | 86% | -25 284 zł | 0.341 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 88 115 zł | 109 | +4.1% | 9501 zł | 95% | -15 834 zł | 0.364 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 69 036 zł | 121 | +8.3% | 40 098 zł | 85% | -27 558 zł | 0.375 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 64 625 zł | 133 | +10.5% | 44 761 zł | 82% | -32 304 zł | 0.393 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 81 030 zł | 112 | +3.6% | 20 498 zł | 91% | -20 550 zł | 0.398 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 73 197 zł | 109 | +6.2% | 35 691 zł | 87% | -23 070 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 73 619 zł | 116 | +4.1% | 30 542 zł | 86% | -26 884 zł | 0.423 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 62 185 zł | 124 | +7.8% | 50 750 zł | 82% | -32 256 zł | 0.451 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 66 573 zł | 112 | +5.6% | 46 113 zł | 85% | -27 536 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 58 023 zł | 121 | +9.9% | 59 633 zł | 81% | -32 885 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 85 179 zł | 100 | +1.5% | 16 093 zł | 95% | -16 073 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 78 027 zł | 104 | +2.0% | 25 881 zł | 89% | -22 139 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 62 175 zł | 109 | +7.8% | 55 236 zł | 84% | -28 406 zł | 0.491 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 59 445 zł | 116 | +6.2% | 55 694 zł | 81% | -33 708 zł | 0.518 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 70 711 zł | 100 | +3.6% | 41 731 zł | 86% | -23 073 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 53 621 zł | 133 | +12.1% | 64 287 zł | 78% | -37 621 zł | 0.521 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 63 841 zł | 104 | +4.1% | 51 047 zł | 84% | -28 978 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 55 893 zł | 112 | +7.2% | 65 078 zł | 81% | -32 688 zł | 0.553 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 51 514 zł | 124 | +9.4% | 69 706 zł | 78% | -37 398 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 60 022 zł | 100 | +5.1% | 60 706 zł | 83% | -28 236 zł | 0.581 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 48 974 zł | 116 | +7.8% | 74 308 zł | 77% | -38 741 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 53 362 zł | 104 | +5.6% | 69 671 zł | 80% | -34 021 zł | 0.623 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 346 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.69 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 40% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.