HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Bratian

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy8443 mieszkańcówdochody własne 8785 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.35% do 1.08%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-0.36% do 21.13%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka79 521 zł133+8.3%18 778 zł87%-25 096 zł0.248
●RozwójProgramPodwyżka83 943 zł121+6.2%14 010 zł91%-20 336 zł0.279
Szeroki programBez zmianPodwyżka76 631 zł124+5.6%25 199 zł86%-25 284 zł0.341
●Bez zmianProgramPodwyżka88 115 zł109+4.1%9501 zł95%-15 834 zł0.364
RozwójProgramBez zmian69 036 zł121+8.3%40 098 zł85%-27 558 zł0.375
●Szeroki programProgramBez zmian64 625 zł133+10.5%44 761 zł82%-32 304 zł0.393
RozwójBez zmianPodwyżka81 030 zł112+3.6%20 498 zł91%-20 550 zł0.398
Bez zmianProgramBez zmian73 197 zł109+6.2%35 691 zł87%-23 070 zł0.409
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka73 619 zł116+4.1%30 542 zł86%-26 884 zł0.423
Szeroki programBez zmianBez zmian62 185 zł124+7.8%50 750 zł82%-32 256 zł0.451
RozwójBez zmianBez zmian66 573 zł112+5.6%46 113 zł85%-27 536 zł0.466
●OgraniczenieProgramPodwyżka92 516 zł96+1.8%4691 zł97%-11 032 zł0.484
RozwójProgramObniżka58 023 zł121+9.9%59 633 zł81%-32 885 zł0.486
Bez zmianBez zmianPodwyżka85 179 zł100+1.5%16 093 zł95%-16 073 zł0.488
RozwójWstrzymaniePodwyżka78 027 zł104+2.0%25 881 zł89%-22 139 zł0.488
OgraniczenieProgramBez zmian77 583 zł96+3.9%31 008 zł92%-18 285 zł0.488
Bez zmianProgramObniżka62 175 zł109+7.8%55 236 zł84%-28 406 zł0.491
Szeroki programWstrzymanieBez zmian59 445 zł116+6.2%55 694 zł81%-33 708 zł0.518
Bez zmianBez zmianBez zmian70 711 zł100+3.6%41 731 zł86%-23 073 zł0.519
●Szeroki programProgramObniżka53 621 zł133+12.1%64 287 zł78%-37 621 zł0.521
OgraniczenieProgramObniżka66 551 zł96+5.4%50 565 zł86%-23 635 zł0.538
RozwójWstrzymanieBez zmian63 841 zł104+4.1%51 047 zł84%-28 978 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka55 893 zł112+7.2%65 078 zł81%-32 688 zł0.553
Szeroki programBez zmianObniżka51 514 zł124+9.4%69 706 zł78%-37 398 zł0.560
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka82 184 zł92+0.0%21 477 zł93%-17 652 zł0.579
Bez zmianBez zmianObniżka60 022 zł100+5.1%60 706 zł83%-28 236 zł0.581
Głębokie cięcieProgramBez zmian81 869 zł83+1.5%26 636 zł96%-13 619 zł0.596
OgraniczenieBez zmianPodwyżka89 554 zł87-0.7%11 422 zł97%-11 301 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian75 071 zł87+1.3%37 077 zł91%-18 318 zł0.607
Bez zmianWstrzymanieBez zmian67 987 zł92+2.0%46 656 zł86%-24 504 zł0.609
Szeroki programWstrzymanieObniżka48 974 zł116+7.8%74 308 zł77%-38 741 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka96 815 zł83-0.5%0 zł99%-6350 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka70 826 zł83+3.0%46 351 zł90%-18 981 zł0.620
RozwójWstrzymanieObniżka53 362 zł104+5.6%69 671 zł80%-34 021 zł0.623
OgraniczenieBez zmianObniżka64 372 zł87+2.8%56 093 zł86%-23 494 zł0.645
Bez zmianWstrzymanieObniżka57 500 zł92+3.6%65 289 zł82%-29 558 zł0.663
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka86 570 zł79-2.2%16 794 zł96%-12 867 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian72 359 zł79-0.2%41 990 zł90%-19 737 zł0.699
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian79 331 zł74-1.0%32 908 zł96%-13 681 zł0.716
OgraniczenieWstrzymanieObniżka61 860 zł79+1.3%60 635 zł85%-24 803 zł0.733
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka93 828 zł74-3.0%7040 zł99%-6647 zł0.733
Głębokie cięcieBez zmianObniżka68 621 zł74+0.5%52 051 zł90%-18 868 zł0.734
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian76 629 zł66-2.5%37 720 zł94%-15 087 zł0.808
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka90 854 zł66-4.4%12 311 zł98%-8201 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka66 120 zł66-1.0%56 523 zł89%-20 165 zł0.825

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 346 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.69 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 40% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.