Grodziczno
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 61 398 zł | 133 | -6.2% | 19 099 zł | 69% | -58 209 zł | 0.261 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 65 711 zł | 121 | -8.1% | 14 410 zł | 73% | -53 520 zł | 0.286 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 59 075 zł | 124 | -8.5% | 25 622 zł | 69% | -57 480 zł | 0.350 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 69 778 zł | 109 | -9.9% | 9976 zł | 76% | -49 085 zł | 0.367 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 52 713 zł | 121 | -6.2% | 41 685 zł | 68% | -57 721 zł | 0.380 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 48 411 zł | 133 | -4.3% | 46 216 zł | 65% | -62 395 zł | 0.402 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 63 368 zł | 112 | -10.4% | 20 989 zł | 73% | -52 814 zł | 0.402 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 56 767 zł | 109 | -8.1% | 37 408 zł | 70% | -53 302 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 56 425 zł | 116 | -9.9% | 31 381 zł | 68% | -58 548 zł | 0.430 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 46 483 zł | 124 | -6.7% | 52 936 zł | 64% | -61 517 zł | 0.457 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 50 764 zł | 112 | -8.5% | 48 429 zł | 67% | -56 866 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 43 106 zł | 121 | -4.8% | 62 724 zł | 63% | -60 820 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 47 152 zł | 109 | -6.7% | 58 456 zł | 67% | -56 412 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 67 414 zł | 100 | -12.2% | 16 611 zł | 76% | -48 403 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 60 727 zł | 104 | -11.7% | 26 738 zł | 72% | -53 871 zł | 0.491 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 54 798 zł | 100 | -10.4% | 44 174 zł | 70% | -52 470 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 44 072 zł | 116 | -8.1% | 58 269 zł | 63% | -62 487 zł | 0.522 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 38 813 zł | 133 | -2.8% | 67 245 zł | 62% | -65 483 zł | 0.526 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 48 362 zł | 104 | -9.9% | 53 752 zł | 67% | -57 825 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 41 449 zł | 112 | -7.1% | 68 860 zł | 63% | -59 856 zł | 0.550 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 37 177 zł | 124 | -5.3% | 73 357 zł | 61% | -64 495 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 45 474 zł | 100 | -9.0% | 64 615 zł | 66% | -55 470 zł | 0.576 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 34 943 zł | 116 | -6.7% | 78 326 zł | 60% | -65 393 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 39 224 zł | 104 | -8.5% | 73 819 zł | 63% | -60 742 zł | 0.620 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 337 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.29 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 90% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.