Biskupiec
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 72 182 zł | 133 | -7.6% | 19 222 zł | 81% | -41 435 zł | 0.252 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 76 630 zł | 121 | -9.4% | 14 358 zł | 83% | -36 581 zł | 0.282 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 69 411 zł | 124 | -9.9% | 25 879 zł | 80% | -41 370 zł | 0.345 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 80 827 zł | 109 | -11.2% | 9752 zł | 85% | -31 986 zł | 0.365 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 62 229 zł | 121 | -7.6% | 40 815 zł | 78% | -42 809 zł | 0.377 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 57 794 zł | 133 | -5.7% | 45 492 zł | 76% | -47 646 zł | 0.395 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 73 837 zł | 112 | -11.7% | 21 086 zł | 82% | -36 541 zł | 0.400 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 66 414 zł | 109 | -9.4% | 36 394 zł | 81% | -38 230 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 66 433 zł | 116 | -11.2% | 31 463 zł | 79% | -42 911 zł | 0.426 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 55 460 zł | 124 | -8.0% | 51 744 zł | 76% | -47 370 zł | 0.453 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 59 873 zł | 112 | -9.9% | 47 092 zł | 78% | -42 557 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 51 588 zł | 121 | -6.2% | 60 839 zł | 76% | -47 401 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 78 013 zł | 100 | -13.5% | 16 550 zł | 85% | -31 970 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 55 764 zł | 109 | -8.0% | 56 429 zł | 77% | -42 834 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 70 868 zł | 104 | -13.0% | 26 658 zł | 82% | -38 070 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 64 037 zł | 100 | -11.7% | 42 695 zł | 81% | -38 002 zł | 0.519 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 52 747 zł | 116 | -9.4% | 56 873 zł | 76% | -48 775 zł | 0.520 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 47 162 zł | 133 | -4.3% | 65 506 zł | 73% | -52 227 zł | 0.522 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 57 169 zł | 104 | -11.2% | 52 210 zł | 77% | -43 950 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 49 556 zł | 112 | -8.5% | 66 533 zł | 76% | -46 994 zł | 0.552 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 45 152 zł | 124 | -6.6% | 71 175 zł | 72% | -51 795 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 53 710 zł | 100 | -10.3% | 62 146 zł | 77% | -42 451 zł | 0.579 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 42 635 zł | 116 | -8.0% | 75 953 zł | 70% | -53 100 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 47 048 zł | 104 | -9.9% | 71 301 zł | 75% | -48 287 zł | 0.622 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 348 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.10 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 58% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.