Iława
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 50 910 zł | 133 | +8.1% | 17 311 zł | 96% | -10 790 zł | 0.272 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 55 036 zł | 121 | +6.0% | 12 886 zł | 99% | -6373 zł | 0.291 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 49 103 zł | 124 | +5.4% | 20 700 zł | 96% | -11 097 zł | 0.356 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 58 916 zł | 109 | +3.9% | 8713 zł | 99% | -2205 zł | 0.368 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 43 563 zł | 121 | +8.1% | 29 528 zł | 92% | -13 638 zł | 0.385 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 53 208 zł | 112 | +3.4% | 16 334 zł | 99% | -6702 zł | 0.404 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 39 448 zł | 133 | +10.3% | 33 861 zł | 87% | -18 044 zł | 0.411 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 47 434 zł | 109 | +6.0% | 25 443 zł | 96% | -9482 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 46 863 zł | 116 | +3.9% | 24 092 zł | 93% | -12 607 zł | 0.434 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 37 991 zł | 124 | +7.6% | 36 968 zł | 87% | -18 116 zł | 0.461 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 42 086 zł | 112 | +5.4% | 32 657 zł | 92% | -13 733 zł | 0.468 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 38 955 zł | 109 | +7.6% | 37 951 zł | 91% | -14 850 zł | 0.487 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 35 091 zł | 121 | +9.7% | 42 027 zł | 86% | -18 997 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 57 070 zł | 100 | +1.3% | 12 216 zł | 99% | -2557 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 50 976 zł | 104 | +1.8% | 19 717 zł | 98% | -8203 zł | 0.493 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 45 937 zł | 100 | +3.4% | 28 594 zł | 96% | -9599 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 35 963 zł | 116 | +6.0% | 40 069 zł | 86% | -19 480 zł | 0.524 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 30 984 zł | 133 | +11.9% | 46 352 zł | 82% | -23 394 zł | 0.532 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 40 065 zł | 104 | +3.9% | 35 749 zł | 91% | -15 088 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 33 873 zł | 112 | +7.0% | 44 783 zł | 86% | -18 919 zł | 0.549 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 29 786 zł | 124 | +9.2% | 49 085 zł | 82% | -23 294 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 37 717 zł | 100 | +4.9% | 40 728 zł | 90% | -14 794 zł | 0.572 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 27 915 zł | 116 | +7.6% | 51 961 zł | 80% | -24 550 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 32 010 zł | 104 | +5.4% | 47 650 zł | 85% | -20 167 zł | 0.617 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 320 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.74 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 12% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.