Gronowo Elbląskie
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 76 483 zł | 133 | -5.3% | 18 490 zł | 71% | -56 191 zł | 0.250 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 80 661 zł | 121 | -7.2% | 13 970 zł | 74% | -51 671 zł | 0.280 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 73 862 zł | 124 | -7.6% | 26 303 zł | 71% | -55 350 zł | 0.343 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 84 595 zł | 109 | -9.0% | 9701 zł | 77% | -47 402 zł | 0.365 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 66 891 zł | 121 | -5.3% | 45 367 zł | 69% | -55 446 zł | 0.376 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 62 724 zł | 133 | -3.4% | 49 750 zł | 67% | -59 953 zł | 0.394 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 78 020 zł | 112 | -9.5% | 21 836 zł | 74% | -50 851 zł | 0.399 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 70 813 zł | 109 | -7.2% | 41 234 zł | 72% | -51 191 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 71 101 zł | 116 | -9.0% | 32 806 zł | 70% | -56 266 zł | 0.424 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 60 514 zł | 124 | -5.8% | 57 832 zł | 67% | -58 977 zł | 0.452 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 64 661 zł | 112 | -7.6% | 53 471 zł | 69% | -54 493 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 56 708 zł | 121 | -3.8% | 69 518 zł | 66% | -58 232 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 81 934 zł | 100 | -11.3% | 17 697 zł | 76% | -46 604 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 75 268 zł | 104 | -10.8% | 28 424 zł | 73% | -51 757 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 60 622 zł | 109 | -5.8% | 65 393 zł | 68% | -53 987 zł | 0.490 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 58 003 zł | 116 | -7.2% | 63 894 zł | 66% | -59 804 zł | 0.518 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 68 565 zł | 100 | -9.5% | 49 359 zł | 72% | -50 259 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 52 549 zł | 133 | -1.9% | 73 892 zł | 63% | -62 728 zł | 0.522 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 62 158 zł | 104 | -9.0% | 59 524 zł | 68% | -55 310 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 54 783 zł | 112 | -6.2% | 76 936 zł | 66% | -57 179 zł | 0.553 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 50 644 zł | 124 | -4.3% | 81 288 zł | 63% | -61 653 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 58 679 zł | 100 | -8.1% | 72 832 zł | 68% | -52 956 zł | 0.580 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 48 318 zł | 116 | -5.8% | 86 940 zł | 63% | -62 415 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 52 466 zł | 104 | -7.6% | 82 579 zł | 65% | -57 931 zł | 0.623 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 325 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.89 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 84% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.