Godkowo
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 120 213 zł | 133 | -12.6% | 21 964 zł | 94% | -27 898 zł | 0.226 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 125 158 zł | 121 | -14.3% | 16 464 zł | 98% | -22 415 zł | 0.269 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 115 569 zł | 124 | -14.8% | 31 384 zł | 94% | -28 907 zł | 0.329 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 129 842 zł | 109 | -16.1% | 11 236 zł | 99% | -17 204 zł | 0.361 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 104 964 zł | 121 | -12.6% | 51 326 zł | 90% | -32 054 zł | 0.366 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 100 035 zł | 133 | -10.8% | 56 640 zł | 87% | -37 515 zł | 0.375 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 120 488 zł | 112 | -16.5% | 25 976 zł | 97% | -23 453 zł | 0.393 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 109 632 zł | 109 | -14.3% | 46 380 zł | 94% | -26 864 zł | 0.406 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 111 245 zł | 116 | -16.1% | 38 956 zł | 92% | -31 406 zł | 0.414 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 95 997 zł | 124 | -13.0% | 65 411 zł | 87% | -38 204 zł | 0.442 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 100 899 zł | 112 | -14.8% | 60 227 zł | 90% | -32 772 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 90 035 zł | 121 | -11.3% | 77 828 zł | 86% | -39 164 zł | 0.481 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 116 176 zł | 104 | -17.8% | 33 532 zł | 95% | -25 937 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 125 146 zł | 100 | -18.2% | 20 838 zł | 98% | -18 271 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 94 691 zł | 109 | -13.0% | 72 895 zł | 89% | -33 989 zł | 0.493 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 85 118 zł | 133 | -9.4% | 83 029 zł | 83% | -44 610 zł | 0.510 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 92 040 zł | 116 | -14.3% | 72 341 zł | 85% | -40 500 zł | 0.513 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 105 542 zł | 100 | -16.5% | 55 309 zł | 93% | -27 610 zł | 0.522 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 96 954 zł | 104 | -16.1% | 67 143 zł | 89% | -35 052 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 86 420 zł | 112 | -13.5% | 85 961 zł | 85% | -39 645 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 81 530 zł | 124 | -11.7% | 91 133 zł | 83% | -45 061 zł | 0.557 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 91 050 zł | 100 | -15.2% | 81 057 zł | 88% | -34 499 zł | 0.589 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 77 845 zł | 116 | -13.0% | 97 602 zł | 82% | -47 208 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 82 747 zł | 104 | -14.8% | 92 418 zł | 84% | -41 776 zł | 0.630 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 391 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 9.35 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 17% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.