Iłowo-Osada
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 96 572 zł | 133 | -5.9% | 18 030 zł | 64% | -67 903 zł | 0.237 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 100 541 zł | 121 | -7.8% | 13 751 zł | 66% | -63 623 zł | 0.274 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 93 598 zł | 124 | -8.3% | 29 497 zł | 64% | -66 502 zł | 0.334 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 104 270 zł | 109 | -9.6% | 9717 zł | 67% | -59 590 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 85 922 zł | 121 | -5.9% | 56 984 zł | 63% | -65 568 zł | 0.371 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 81 963 zł | 133 | -4.0% | 61 135 zł | 62% | -69 835 zł | 0.385 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 97 550 zł | 112 | -10.1% | 25 355 zł | 66% | -62 242 zł | 0.395 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 89 641 zł | 109 | -7.8% | 53 077 zł | 65% | -61 546 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 90 727 zł | 116 | -9.6% | 38 528 zł | 64% | -66 977 zł | 0.416 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 79 415 zł | 124 | -6.4% | 73 214 zł | 62% | -68 357 zł | 0.447 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 83 357 zł | 112 | -8.3% | 69 083 zł | 63% | -64 110 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 94 686 zł | 104 | -11.5% | 34 378 zł | 65% | -62 708 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 75 095 zł | 121 | -4.5% | 90 392 zł | 62% | -67 005 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 101 262 zł | 100 | -11.9% | 21 456 zł | 67% | -58 228 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 78 807 zł | 109 | -6.4% | 86 494 zł | 62% | -62 993 zł | 0.493 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 76 802 zł | 116 | -7.8% | 81 518 zł | 62% | -68 778 zł | 0.514 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 71 143 zł | 133 | -2.6% | 94 535 zł | 60% | -71 263 zł | 0.518 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 87 059 zł | 100 | -10.1% | 65 195 zł | 65% | -60 108 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 80 751 zł | 104 | -9.6% | 77 379 zł | 62% | -64 521 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 72 847 zł | 112 | -6.9% | 101 577 zł | 62% | -65 490 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 68 913 zł | 124 | -5.0% | 105 700 zł | 60% | -69 729 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 76 541 zł | 100 | -8.7% | 97 736 zł | 62% | -61 498 zł | 0.586 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 66 490 zł | 116 | -6.4% | 113 461 zł | 59% | -70 110 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 70 432 zł | 104 | -8.3% | 109 330 zł | 61% | -65 862 zł | 0.626 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 307 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 1.24 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 96% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.