Działdowo
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 51 683 zł | 133 | +1.4% | 17 918 zł | 86% | -24 114 zł | 0.271 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 55 885 zł | 121 | -0.6% | 13 356 zł | 91% | -19 560 zł | 0.291 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 49 760 zł | 124 | -1.1% | 21 929 zł | 86% | -24 223 zł | 0.355 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 59 842 zł | 109 | -2.6% | 9046 zł | 94% | -15 259 zł | 0.368 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 44 071 zł | 121 | +1.4% | 31 736 zł | 84% | -26 197 zł | 0.384 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 53 942 zł | 112 | -3.0% | 17 429 zł | 91% | -19 691 zł | 0.404 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 39 880 zł | 133 | +3.5% | 36 241 zł | 81% | -30 737 zł | 0.409 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 48 017 zł | 109 | -0.6% | 27 578 zł | 87% | -21 909 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 47 407 zł | 116 | -2.6% | 25 784 zł | 84% | -25 703 zł | 0.434 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 38 318 zł | 124 | +0.9% | 39 874 zł | 80% | -30 627 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 42 489 zł | 112 | -1.1% | 35 477 zł | 84% | -26 109 zł | 0.468 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 39 285 zł | 109 | +0.9% | 41 536 zł | 83% | -26 814 zł | 0.487 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 35 346 zł | 121 | +3.0% | 45 685 zł | 79% | -31 092 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 57 879 zł | 100 | -5.0% | 13 181 zł | 94% | -15 412 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 51 597 zł | 104 | -4.5% | 21 273 zł | 88% | -21 161 zł | 0.493 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 46 415 zł | 100 | -3.0% | 31 341 zł | 87% | -21 843 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 36 184 zł | 116 | -0.6% | 43 395 zł | 79% | -31 969 zł | 0.524 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 31 163 zł | 133 | +5.0% | 50 085 zł | 76% | -35 622 zł | 0.530 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 40 363 zł | 104 | -2.6% | 38 969 zł | 83% | -27 441 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 34 031 zł | 112 | +0.4% | 49 011 zł | 79% | -30 843 zł | 0.549 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 29 868 zł | 124 | +2.4% | 53 388 zł | 76% | -35 350 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 37 950 zł | 100 | -1.6% | 44 884 zł | 83% | -26 587 zł | 0.573 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 27 897 zł | 116 | +0.9% | 56 640 zł | 75% | -36 590 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 32 068 zł | 104 | -1.1% | 52 254 zł | 77% | -32 072 zł | 0.618 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 327 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.16 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 42% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.