HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Działdowo

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy9601 mieszkańcówdochody własne 7762 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.05% do 1.45%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów0.58% do 17.58%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka51 683 zł133+1.4%17 918 zł86%-24 114 zł0.271
●RozwójProgramPodwyżka55 885 zł121-0.6%13 356 zł91%-19 560 zł0.291
Szeroki programBez zmianPodwyżka49 760 zł124-1.1%21 929 zł86%-24 223 zł0.355
●Bez zmianProgramPodwyżka59 842 zł109-2.6%9046 zł94%-15 259 zł0.368
RozwójProgramBez zmian44 071 zł121+1.4%31 736 zł84%-26 197 zł0.384
RozwójBez zmianPodwyżka53 942 zł112-3.0%17 429 zł91%-19 691 zł0.404
●Szeroki programProgramBez zmian39 880 zł133+3.5%36 241 zł81%-30 737 zł0.409
Bez zmianProgramBez zmian48 017 zł109-0.6%27 578 zł87%-21 909 zł0.411
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka47 407 zł116-2.6%25 784 zł84%-25 703 zł0.434
Szeroki programBez zmianBez zmian38 318 zł124+0.9%39 874 zł80%-30 627 zł0.460
RozwójBez zmianBez zmian42 489 zł112-1.1%35 477 zł84%-26 109 zł0.468
●OgraniczenieProgramPodwyżka63 989 zł96-4.7%4467 zł98%-10 690 zł0.484
OgraniczenieProgramBez zmian52 150 zł96-2.7%23 190 zł92%-17 358 zł0.487
Bez zmianProgramObniżka39 285 zł109+0.9%41 536 zł83%-26 814 zł0.487
RozwójProgramObniżka35 346 zł121+3.0%45 685 zł79%-31 092 zł0.488
Bez zmianBez zmianPodwyżka57 879 zł100-5.0%13 181 zł94%-15 412 zł0.489
RozwójWstrzymaniePodwyżka51 597 zł104-4.5%21 273 zł88%-21 161 zł0.493
Bez zmianBez zmianBez zmian46 415 zł100-3.0%31 341 zł87%-21 843 zł0.517
Szeroki programWstrzymanieBez zmian36 184 zł116-0.6%43 395 zł79%-31 969 zł0.524
●Szeroki programProgramObniżka31 163 zł133+5.0%50 085 zł76%-35 622 zł0.530
OgraniczenieProgramObniżka43 408 zł96-1.3%37 159 zł86%-22 275 zł0.531
RozwójWstrzymanieBez zmian40 363 zł104-2.6%38 969 zł83%-27 441 zł0.548
RozwójBez zmianObniżka34 031 zł112+0.4%49 011 zł79%-30 843 zł0.549
Szeroki programBez zmianObniżka29 868 zł124+2.4%53 388 zł76%-35 350 zł0.563
Bez zmianBez zmianObniżka37 950 zł100-1.6%44 884 zł83%-26 587 zł0.573
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka55 542 zł92-6.4%17 015 zł93%-16 871 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian56 191 zł83-5.0%19 046 zł96%-12 917 zł0.593
OgraniczenieBez zmianBez zmian50 525 zł87-5.2%26 979 zł92%-17 318 zł0.603
OgraniczenieBez zmianPodwyżka62 002 zł87-7.0%8676 zł98%-10 869 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian44 297 zł92-4.5%34 824 zł86%-23 164 zł0.605
Głębokie cięcieProgramObniżka47 439 zł83-3.5%33 130 zł91%-17 847 zł0.612
Szeroki programWstrzymanieObniżka27 897 zł116+0.9%56 640 zł75%-36 590 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka68 043 zł83-6.9%0 zł99%-6233 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka32 068 zł104-1.1%52 254 zł77%-32 072 zł0.618
OgraniczenieBez zmianObniżka42 050 zł87-3.7%40 533 zł86%-22 074 zł0.634
Bez zmianWstrzymanieObniżka35 994 zł92-3.0%48 118 zł82%-27 806 zł0.653
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka59 676 zł79-8.4%12 496 zł97%-12 315 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian48 418 zł79-6.6%30 451 zł90%-18 626 zł0.694
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian54 544 zł74-7.3%23 005 zł96%-12 902 zł0.711
OgraniczenieWstrzymanieObniżka40 104 zł79-5.2%43 756 zł84%-23 281 zł0.722
Głębokie cięcieBez zmianObniżka46 059 zł74-5.9%36 674 zł91%-17 670 zł0.723
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka66 034 zł74-9.2%4519 zł99%-6437 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian52 446 zł66-8.7%26 395 zł94%-14 198 zł0.802
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka44 123 zł66-7.3%39 815 zł88%-18 865 zł0.813
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka63 718 zł66-10.5%8251 zł99%-7871 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 327 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.16 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 42% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.