Działdowo
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 79 367 zł | 133 | -3.4% | 17 272 zł | 70% | -51 545 zł | 0.248 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 83 276 zł | 121 | -5.3% | 13 083 zł | 73% | -47 357 zł | 0.279 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 76 921 zł | 124 | -5.7% | 25 281 zł | 70% | -50 508 zł | 0.341 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 86 948 zł | 109 | -7.2% | 9139 zł | 75% | -43 413 zł | 0.364 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 70 227 zł | 121 | -3.4% | 45 184 zł | 69% | -50 359 zł | 0.376 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 66 326 zł | 133 | -1.4% | 49 275 zł | 67% | -54 536 zł | 0.394 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 80 814 zł | 112 | -7.6% | 21 198 zł | 73% | -46 338 zł | 0.398 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 73 889 zł | 109 | -5.3% | 41 336 zł | 72% | -46 427 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 74 392 zł | 116 | -7.2% | 31 955 zł | 70% | -51 142 zł | 0.422 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 64 267 zł | 124 | -3.8% | 57 693 zł | 67% | -53 391 zł | 0.452 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 68 150 zł | 112 | -5.7% | 53 621 zł | 69% | -49 233 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 60 572 zł | 121 | -1.9% | 69 935 zł | 66% | -52 575 zł | 0.487 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 78 292 zł | 104 | -9.0% | 27 865 zł | 72% | -46 964 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 84 468 zł | 100 | -9.5% | 17 359 zł | 75% | -42 413 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 64 227 zł | 109 | -3.8% | 66 095 zł | 68% | -48 651 zł | 0.491 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 61 971 zł | 116 | -5.3% | 63 814 zł | 66% | -53 954 zł | 0.517 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 71 795 zł | 100 | -7.6% | 49 792 zł | 72% | -45 320 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 56 678 zł | 133 | +0.1% | 74 018 zł | 64% | -56 743 zł | 0.523 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 65 862 zł | 104 | -7.2% | 59 734 zł | 69% | -49 788 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 58 782 zł | 112 | -4.3% | 77 679 zł | 66% | -51 370 zł | 0.553 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 54 905 zł | 124 | -2.4% | 81 743 zł | 64% | -55 519 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 62 420 zł | 100 | -6.2% | 73 857 zł | 68% | -47 464 zł | 0.581 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 52 783 zł | 116 | -3.8% | 87 450 zł | 63% | -56 029 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 56 666 zł | 104 | -5.7% | 83 379 zł | 65% | -51 872 zł | 0.623 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 302 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.81 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 88% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.