Przestrzeń decyzji · gmina

Dziemiany

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy4477 mieszkańcówdochody własne 9425 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.41% do 1.39%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-12.15% do 31.25%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	117 021 zł	133	+9.6%	20 540 zł	68%	-74 826 zł	0.227
●	Rozwój	Program	Podwyżka	121 598 zł	121	+7.5%	15 593 zł	70%	-69 879 zł	0.270
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	112 966 zł	124	+7.0%	34 069 zł	68%	-73 715 zł	0.329
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	125 920 zł	109	+5.4%	10 908 zł	72%	-65 194 zł	0.361
	Rozwój	Program	Bez zmian	103 130 zł	121	+9.6%	64 806 zł	67%	-73 483 zł	0.367
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	98 565 zł	133	+11.8%	69 639 zł	65%	-78 415 zł	0.377
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	117 518 zł	112	+4.8%	29 250 zł	70%	-68 796 zł	0.393
	Bez zmian	Program	Bez zmian	107 440 zł	109	+7.5%	60 234 zł	68%	-68 813 zł	0.407
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	109 199 zł	116	+5.4%	44 369 zł	68%	-74 643 zł	0.412
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	95 054 zł	124	+9.1%	83 201 zł	65%	-77 175 zł	0.443
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	99 594 zł	112	+7.0%	78 396 zł	67%	-72 271 zł	0.464
	Rozwój	Program	Obniżka	89 464 zł	121	+11.3%	102 326 zł	64%	-76 144 zł	0.484
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	113 761 zł	104	+3.3%	39 540 zł	70%	-69 712 zł	0.484
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	121 817 zł	100	+2.8%	24 691 zł	72%	-64 138 zł	0.486
	Bez zmian	Program	Obniżka	93 765 zł	109	+9.1%	97 763 zł	66%	-71 484 zł	0.494
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	91 614 zł	116	+7.5%	92 669 zł	64%	-78 016 zł	0.512
●	Szeroki program	Program	Obniżka	84 908 zł	133	+13.5%	107 149 zł	62%	-81 065 zł	0.513
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	103 880 zł	100	+4.8%	73 850 zł	68%	-67 627 zł	0.521
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	96 164 zł	104	+5.4%	87 854 zł	66%	-73 100 zł	0.547
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	86 331 zł	112	+8.6%	114 871 zł	64%	-74 836 zł	0.557
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	81 800 zł	124	+10.7%	119 666 zł	62%	-79 730 zł	0.558
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	90 608 zł	100	+6.4%	110 336 zł	66%	-70 204 zł	0.589
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	78 604 zł	116	+9.1%	128 513 zł	62%	-80 507 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	83 144 zł	104	+7.0%	123 708 zł	64%	-75 603 zł	0.629

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 359 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.09 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 93% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.