HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Dziemiany

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy4477 mieszkańcówdochody własne 9425 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.41% do 1.39%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-12.15% do 31.25%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka117 021 zł133+9.6%20 540 zł68%-74 826 zł0.227
●RozwójProgramPodwyżka121 598 zł121+7.5%15 593 zł70%-69 879 zł0.270
Szeroki programBez zmianPodwyżka112 966 zł124+7.0%34 069 zł68%-73 715 zł0.329
●Bez zmianProgramPodwyżka125 920 zł109+5.4%10 908 zł72%-65 194 zł0.361
RozwójProgramBez zmian103 130 zł121+9.6%64 806 zł67%-73 483 zł0.367
●Szeroki programProgramBez zmian98 565 zł133+11.8%69 639 zł65%-78 415 zł0.377
RozwójBez zmianPodwyżka117 518 zł112+4.8%29 250 zł70%-68 796 zł0.393
Bez zmianProgramBez zmian107 440 zł109+7.5%60 234 zł68%-68 813 zł0.407
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka109 199 zł116+5.4%44 369 zł68%-74 643 zł0.412
Szeroki programBez zmianBez zmian95 054 zł124+9.1%83 201 zł65%-77 175 zł0.443
RozwójBez zmianBez zmian99 594 zł112+7.0%78 396 zł67%-72 271 zł0.464
●OgraniczenieProgramPodwyżka130 502 zł96+3.1%5887 zł74%-60 173 zł0.483
RozwójProgramObniżka89 464 zł121+11.3%102 326 zł64%-76 144 zł0.484
RozwójWstrzymaniePodwyżka113 761 zł104+3.3%39 540 zł70%-69 712 zł0.484
Bez zmianBez zmianPodwyżka121 817 zł100+2.8%24 691 zł72%-64 138 zł0.486
OgraniczenieProgramBez zmian112 007 zł96+5.2%55 353 zł71%-63 810 zł0.490
Bez zmianProgramObniżka93 765 zł109+9.1%97 763 zł66%-71 484 zł0.494
Szeroki programWstrzymanieBez zmian91 614 zł116+7.5%92 669 zł64%-78 016 zł0.512
●Szeroki programProgramObniżka84 908 zł133+13.5%107 149 zł62%-81 065 zł0.513
Bez zmianBez zmianBez zmian103 880 zł100+4.8%73 850 zł68%-67 627 zł0.521
OgraniczenieProgramObniżka98 320 zł96+6.7%93 027 zł68%-66 495 zł0.545
RozwójWstrzymanieBez zmian96 164 zł104+5.4%87 854 zł66%-73 100 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka86 331 zł112+8.6%114 871 zł64%-74 836 zł0.557
Szeroki programBez zmianObniżka81 800 zł124+10.7%119 666 zł62%-79 730 zł0.558
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka118 068 zł92+1.3%34 971 zł71%-65 043 zł0.578
Bez zmianBez zmianObniżka90 608 zł100+6.4%110 336 zł66%-70 204 zł0.589
Głębokie cięcieProgramBez zmian116 465 zł83+2.8%50 968 zł72%-58 934 zł0.599
OgraniczenieBez zmianPodwyżka126 370 zł87+0.5%19 824 zł74%-59 149 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian108 418 zł87+2.6%69 097 zł71%-62 657 zł0.611
Bez zmianWstrzymanieBez zmian100 459 zł92+3.3%83 298 zł68%-68 447 zł0.612
Szeroki programWstrzymanieObniżka78 604 zł116+9.1%128 513 zł62%-80 507 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka134 975 zł83+0.7%1067 zł76%-55 280 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka102 767 zł83+4.3%88 801 zł70%-61 632 zł0.628
RozwójWstrzymanieObniżka83 144 zł104+7.0%123 708 zł64%-75 603 zł0.629
OgraniczenieBez zmianObniżka95 135 zł87+4.1%105 871 zł68%-65 247 zł0.655
Bez zmianWstrzymanieObniżka87 430 zł92+4.8%119 162 zł65%-70 960 zł0.672
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka122 633 zł79-1.0%30 091 zł73%-60 040 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian105 008 zł79+1.1%78 471 zł70%-63 462 zł0.704
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian112 849 zł74+0.2%64 886 zł72%-57 811 zł0.721
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka130 815 zł74-1.7%15 323 zł76%-54 286 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka91 968 zł79+2.6%114 623 zł67%-65 989 zł0.744
Głębokie cięcieBez zmianObniżka99 555 zł74+1.8%101 670 zł70%-60 414 zł0.745
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian109 450 zł66-1.2%74 249 zł72%-58 603 zł0.813
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka127 090 zł66-3.2%25 520 zł75%-55 163 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka96 399 zł66+0.2%110 411 zł69%-61 144 zł0.836

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 359 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.09 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 93% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.