Koczała
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 263 397 zł | 133 | -6.6% | 22 665 zł | 72% | -93 984 zł | 0.186 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 268 368 zł | 121 | -8.5% | 17 218 zł | 74% | -88 538 zł | 0.252 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 254 871 zł | 124 | -8.9% | 53 288 zł | 72% | -92 903 zł | 0.303 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 231 732 zł | 133 | -4.7% | 122 461 zł | 71% | -97 745 zł | 0.344 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 236 687 zł | 121 | -6.6% | 117 203 zł | 72% | -92 318 zł | 0.350 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 273 076 zł | 109 | -10.3% | 12 043 zł | 75% | -83 363 zł | 0.355 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 259 814 zł | 112 | -10.8% | 48 043 zł | 73% | -87 487 zł | 0.382 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 248 266 zł | 116 | -10.3% | 74 030 zł | 72% | -94 128 zł | 0.391 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 241 380 zł | 109 | -8.5% | 112 214 zł | 72% | -87 162 zł | 0.402 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 224 102 zł | 124 | -7.1% | 152 115 zł | 70% | -96 521 zł | 0.425 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 229 030 zł | 112 | -8.9% | 146 887 zł | 71% | -91 124 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 253 222 zł | 104 | -12.1% | 68 772 zł | 73% | -88 697 zł | 0.475 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 213 187 zł | 121 | -5.2% | 192 811 zł | 69% | -95 109 zł | 0.479 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 264 495 zł | 100 | -12.6% | 43 066 zł | 75% | -82 343 zł | 0.483 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 208 244 zł | 133 | -3.3% | 198 056 zł | 68% | -100 521 zł | 0.494 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 218 036 zł | 116 | -8.5% | 171 271 zł | 69% | -97 648 zł | 0.499 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 217 869 zł | 109 | -7.1% | 187 924 zł | 71% | -89 968 zł | 0.501 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 233 696 zł | 100 | -10.8% | 141 928 zł | 72% | -85 999 zł | 0.526 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 222 975 zł | 104 | -10.3% | 166 030 zł | 71% | -92 237 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 201 281 zł | 124 | -5.7% | 225 706 zł | 68% | -99 193 zł | 0.554 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 206 197 zł | 112 | -7.6% | 220 491 zł | 69% | -93 811 zł | 0.565 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 210 852 zł | 100 | -9.4% | 215 997 zł | 71% | -88 699 zł | 0.607 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 195 615 zł | 116 | -7.1% | 243 674 zł | 67% | -100 248 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 200 543 zł | 104 | -8.9% | 238 447 zł | 68% | -94 852 zł | 0.641 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 393 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.23 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 83% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.