Człuchów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 45 613 zł | 133 | +3.5% | 18 183 zł | 76% | -40 109 zł | 0.277 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 49 817 zł | 121 | +1.4% | 13 619 zł | 79% | -35 545 zł | 0.294 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 43 876 zł | 124 | +0.9% | 22 389 zł | 76% | -39 752 zł | 0.359 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 53 774 zł | 109 | -0.6% | 9308 zł | 82% | -31 234 zł | 0.369 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 38 527 zł | 121 | +3.5% | 33 070 zł | 75% | -40 838 zł | 0.386 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 48 059 zł | 112 | -1.1% | 17 880 zł | 79% | -35 211 zł | 0.406 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 42 474 zł | 109 | +1.4% | 28 913 zł | 77% | -36 541 zł | 0.412 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 34 335 zł | 133 | +5.6% | 37 519 zł | 71% | -45 388 zł | 0.413 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 41 635 zł | 116 | -0.6% | 26 493 zł | 76% | -40 963 zł | 0.437 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 32 943 zł | 124 | +3.0% | 41 611 zł | 71% | -44 852 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 37 115 zł | 112 | +0.9% | 37 227 zł | 75% | -40 324 zł | 0.469 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 34 129 zł | 109 | +3.0% | 43 867 zł | 74% | -40 454 zł | 0.486 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 30 190 zł | 121 | +5.0% | 48 015 zł | 69% | -44 742 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 51 997 zł | 100 | -3.0% | 13 622 zł | 82% | -30 922 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 45 825 zł | 104 | -2.5% | 21 974 zł | 78% | -36 411 zł | 0.494 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 41 042 zł | 100 | -1.1% | 33 092 zł | 77% | -36 049 zł | 0.516 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 30 912 zł | 116 | +1.4% | 45 353 zł | 69% | -45 948 zł | 0.526 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 26 006 zł | 133 | +7.1% | 52 414 zł | 64% | -49 282 zł | 0.533 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 35 091 zł | 104 | -0.6% | 40 959 zł | 74% | -41 410 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 29 034 zł | 112 | +2.4% | 51 730 zł | 69% | -44 096 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 24 870 zł | 124 | +4.5% | 56 106 zł | 64% | -48 613 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 32 953 zł | 100 | +0.4% | 47 604 zł | 74% | -39 830 zł | 0.570 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 22 994 zł | 116 | +3.0% | 59 581 zł | 63% | -49 624 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 27 165 zł | 104 | +0.9% | 55 197 zł | 67% | -45 097 zł | 0.616 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 327 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.10 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 70% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.