HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Człuchów

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy10 829 mieszkańcówdochody własne 7802 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.07% do 1.86%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-3% do 18.64%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka45 613 zł133+3.5%18 183 zł76%-40 109 zł0.277
●RozwójProgramPodwyżka49 817 zł121+1.4%13 619 zł79%-35 545 zł0.294
Szeroki programBez zmianPodwyżka43 876 zł124+0.9%22 389 zł76%-39 752 zł0.359
●Bez zmianProgramPodwyżka53 774 zł109-0.6%9308 zł82%-31 234 zł0.369
RozwójProgramBez zmian38 527 zł121+3.5%33 070 zł75%-40 838 zł0.386
RozwójBez zmianPodwyżka48 059 zł112-1.1%17 880 zł79%-35 211 zł0.406
Bez zmianProgramBez zmian42 474 zł109+1.4%28 913 zł77%-36 541 zł0.412
●Szeroki programProgramBez zmian34 335 zł133+5.6%37 519 zł71%-45 388 zł0.413
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka41 635 zł116-0.6%26 493 zł76%-40 963 zł0.437
Szeroki programBez zmianBez zmian32 943 zł124+3.0%41 611 zł71%-44 852 zł0.463
RozwójBez zmianBez zmian37 115 zł112+0.9%37 227 zł75%-40 324 zł0.469
●OgraniczenieProgramPodwyżka57 921 zł96-2.7%4729 zł85%-26 655 zł0.485
Bez zmianProgramObniżka34 129 zł109+3.0%43 867 zł74%-40 454 zł0.486
OgraniczenieProgramBez zmian46 607 zł96-0.8%24 528 zł80%-31 978 zł0.486
RozwójProgramObniżka30 190 zł121+5.0%48 015 zł69%-44 742 zł0.488
Bez zmianBez zmianPodwyżka51 997 zł100-3.0%13 622 zł82%-30 922 zł0.490
RozwójWstrzymaniePodwyżka45 825 zł104-2.5%21 974 zł78%-36 411 zł0.494
Bez zmianBez zmianBez zmian41 042 zł100-1.1%33 092 zł77%-36 049 zł0.516
Szeroki programWstrzymanieBez zmian30 912 zł116+1.4%45 353 zł69%-45 948 zł0.526
OgraniczenieProgramObniżka38 252 zł96+0.7%39 493 zł76%-35 905 zł0.529
●Szeroki programProgramObniżka26 006 zł133+7.1%52 414 zł64%-49 282 zł0.533
RozwójWstrzymanieBez zmian35 091 zł104-0.6%40 959 zł74%-41 410 zł0.548
RozwójBez zmianObniżka29 034 zł112+2.4%51 730 zł69%-44 096 zł0.548
Szeroki programBez zmianObniżka24 870 zł124+4.5%56 106 zł64%-48 613 zł0.563
Bez zmianBez zmianObniżka32 953 zł100+0.4%47 604 zł74%-39 830 zł0.570
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka49 771 zł92-4.5%17 706 zł81%-32 112 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian50 649 zł83-3.0%20 394 zł83%-27 527 zł0.593
OgraniczenieBez zmianBez zmian45 152 zł87-3.2%28 733 zł80%-31 513 zł0.601
Bez zmianWstrzymanieBez zmian39 026 zł92-2.5%36 816 zł76%-37 125 zł0.604
OgraniczenieBez zmianPodwyżka56 120 zł87-5.2%9106 zł84%-26 368 zł0.604
Głębokie cięcieProgramObniżka42 284 zł83-1.6%35 479 zł79%-31 465 zł0.609
Szeroki programWstrzymanieObniżka22 994 zł116+3.0%59 581 zł63%-49 624 zł0.615
RozwójWstrzymanieObniżka27 165 zł104+0.9%55 197 zł67%-45 097 zł0.616
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka61 975 zł83-5.0%313 zł88%-22 187 zł0.616
OgraniczenieBez zmianObniżka37 053 zł87-1.8%43 261 zł76%-35 307 zł0.631
Bez zmianWstrzymanieObniżka31 092 zł92-1.1%51 063 zł73%-40 822 zł0.651
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian43 146 zł79-4.7%32 446 zł79%-32 576 zł0.692
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka53 905 zł79-6.6%13 193 zł84%-27 545 zł0.693
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian49 171 zł74-5.4%24 774 zł83%-27 086 zł0.710
OgraniczenieWstrzymanieObniżka35 202 zł79-3.2%46 703 zł76%-36 285 zł0.719
Głębokie cięcieBez zmianObniżka41 062 zł74-4.0%39 416 zł79%-30 893 zł0.720
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka60 152 zł74-7.3%4977 zł88%-21 926 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian47 175 zł66-6.9%28 412 zł82%-28 137 zł0.801
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka39 221 zł66-5.4%42 789 zł78%-31 859 zł0.810
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka57 946 zł66-8.7%8973 zł87%-23 090 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 327 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.10 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 70% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.