Człuchów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 66 294 zł | 133 | -4.4% | 17 796 zł | 81% | -33 819 zł | 0.258 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 70 494 zł | 121 | -6.3% | 13 296 zł | 83% | -29 318 zł | 0.284 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 63 936 zł | 124 | -6.8% | 23 655 zł | 81% | -33 577 zł | 0.348 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 74 450 zł | 109 | -8.2% | 9047 zł | 85% | -25 069 zł | 0.366 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 57 462 zł | 121 | -4.4% | 37 620 zł | 79% | -34 925 zł | 0.379 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 53 273 zł | 133 | -2.5% | 42 038 zł | 77% | -39 412 zł | 0.400 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 68 117 zł | 112 | -8.7% | 19 236 zł | 83% | -29 099 zł | 0.401 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 61 406 zł | 109 | -6.3% | 33 453 zł | 81% | -30 689 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 61 323 zł | 116 | -8.2% | 28 686 zł | 79% | -34 822 zł | 0.428 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 51 309 zł | 124 | -4.9% | 47 625 zł | 77% | -38 982 zł | 0.455 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 55 478 zł | 112 | -6.8% | 43 230 zł | 78% | -34 518 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 47 832 zł | 121 | -3.0% | 55 916 zł | 76% | -39 059 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 72 052 zł | 100 | -10.5% | 15 078 zł | 85% | -24 872 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 51 768 zł | 109 | -4.9% | 51 758 zł | 78% | -34 833 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 65 511 zł | 104 | -10.0% | 24 269 zł | 82% | -30 334 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 59 403 zł | 100 | -8.7% | 39 084 zł | 81% | -30 303 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 48 935 zł | 116 | -6.3% | 52 238 zł | 76% | -40 108 zł | 0.520 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 43 651 zł | 133 | -1.0% | 60 325 zł | 72% | -43 537 zł | 0.525 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 53 112 zł | 104 | -8.2% | 47 834 zł | 78% | -35 633 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 46 140 zł | 112 | -5.4% | 60 993 zł | 75% | -38 514 zł | 0.551 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 41 979 zł | 124 | -3.5% | 65 379 zł | 72% | -42 969 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 50 057 zł | 100 | -7.3% | 56 857 zł | 78% | -34 309 zł | 0.577 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 39 782 zł | 116 | -4.9% | 69 673 zł | 71% | -44 006 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 43 951 zł | 104 | -6.8% | 65 278 zł | 74% | -39 541 zł | 0.621 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 327 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.02 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 57% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.