HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Człuchów

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy12 896 mieszkańcówdochody własne 7644 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.47% do -0.31%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-1.99% do 22.43%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka66 294 zł133-4.4%17 796 zł81%-33 819 zł0.258
●RozwójProgramPodwyżka70 494 zł121-6.3%13 296 zł83%-29 318 zł0.284
Szeroki programBez zmianPodwyżka63 936 zł124-6.8%23 655 zł81%-33 577 zł0.348
●Bez zmianProgramPodwyżka74 450 zł109-8.2%9047 zł85%-25 069 zł0.366
RozwójProgramBez zmian57 462 zł121-4.4%37 620 zł79%-34 925 zł0.379
●Szeroki programProgramBez zmian53 273 zł133-2.5%42 038 zł77%-39 412 zł0.400
RozwójBez zmianPodwyżka68 117 zł112-8.7%19 236 zł83%-29 099 zł0.401
Bez zmianProgramBez zmian61 406 zł109-6.3%33 453 zł81%-30 689 zł0.410
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka61 323 zł116-8.2%28 686 zł79%-34 822 zł0.428
Szeroki programBez zmianBez zmian51 309 zł124-4.9%47 625 zł77%-38 982 zł0.455
RozwójBez zmianBez zmian55 478 zł112-6.8%43 230 zł78%-34 518 zł0.467
●OgraniczenieProgramPodwyżka78 596 zł96-10.2%4543 zł88%-20 566 zł0.484
RozwójProgramObniżka47 832 zł121-3.0%55 916 zł76%-39 059 zł0.486
OgraniczenieProgramBez zmian65 539 zł96-8.4%29 051 zł83%-26 201 zł0.488
Bez zmianBez zmianPodwyżka72 052 zł100-10.5%15 078 zł85%-24 872 zł0.488
Bez zmianProgramObniżka51 768 zł109-4.9%51 758 zł78%-34 833 zł0.489
RozwójWstrzymaniePodwyżka65 511 zł104-10.0%24 269 zł82%-30 334 zł0.490
Bez zmianBez zmianBez zmian59 403 zł100-8.7%39 084 zł81%-30 303 zł0.518
Szeroki programWstrzymanieBez zmian48 935 zł116-6.3%52 238 zł76%-40 108 zł0.520
●Szeroki programProgramObniżka43 651 zł133-1.0%60 325 zł72%-43 537 zł0.525
OgraniczenieProgramObniżka55 890 zł96-7.0%47 368 zł81%-30 358 zł0.535
RozwójWstrzymanieBez zmian53 112 zł104-8.2%47 834 zł78%-35 633 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka46 140 zł112-5.4%60 993 zł75%-38 514 zł0.551
Szeroki programBez zmianObniżka41 979 zł124-3.5%65 379 zł72%-42 969 zł0.561
Bez zmianBez zmianObniżka50 057 zł100-7.3%56 857 zł78%-34 309 zł0.577
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka69 455 zł92-11.8%20 102 zł85%-26 096 zł0.579
Głębokie cięcieProgramBez zmian69 579 zł83-10.5%24 954 zł86%-21 822 zł0.595
OgraniczenieBez zmianPodwyżka76 176 zł87-12.5%10 686 zł88%-20 394 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian63 513 zł87-10.7%34 708 zł83%-25 842 zł0.605
Bez zmianWstrzymanieBez zmian57 045 zł92-10.0%43 679 zł80%-31 409 zł0.607
Szeroki programWstrzymanieObniżka39 782 zł116-4.9%69 673 zł71%-44 006 zł0.615
Głębokie cięcieProgramObniżka59 921 zł83-9.1%43 431 zł83%-25 990 zł0.616
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka82 650 zł83-12.3%209 zł93%-16 170 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka43 951 zł104-6.8%65 278 zł74%-39 541 zł0.621
OgraniczenieBez zmianObniżka54 157 zł87-9.3%52 551 zł81%-29 860 zł0.640
Bez zmianWstrzymanieObniżka47 876 zł92-8.7%61 132 zł77%-35 327 zł0.659
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka73 590 zł79-13.8%15 698 zł86%-21 606 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian61 166 zł79-12.0%39 290 zł83%-26 935 zł0.697
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian67 532 zł74-12.7%30 788 zł86%-21 487 zł0.714
OgraniczenieWstrzymanieObniżka51 986 zł79-10.7%56 756 zł80%-30 865 zł0.728
Głębokie cięcieBez zmianObniżka58 165 zł74-11.4%48 731 zł83%-25 516 zł0.729
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka80 208 zł74-14.5%6552 zł93%-16 023 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian65 194 zł66-14.0%35 273 zł86%-22 568 zł0.805
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka77 632 zł66-15.8%11 464 zł91%-17 223 zł0.819
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka56 004 zł66-12.7%52 897 zł82%-26 510 zł0.820

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 327 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.02 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 57% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.