Czersk
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 74 621 zł | 133 | +2.4% | 18 613 zł | 94% | -16 364 zł | 0.251 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 79 012 zł | 121 | +0.4% | 13 885 zł | 97% | -11 643 zł | 0.281 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 71 874 zł | 124 | -0.1% | 24 158 zł | 93% | -16 802 zł | 0.343 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 83 152 zł | 109 | -1.6% | 9415 zł | 99% | -7180 zł | 0.365 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 64 608 zł | 121 | +2.4% | 37 215 zł | 90% | -19 496 zł | 0.376 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 60 229 zł | 133 | +4.5% | 41 843 zł | 86% | -24 202 zł | 0.395 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 76 242 zł | 112 | -2.1% | 19 495 zł | 96% | -12 106 zł | 0.399 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 68 737 zł | 109 | +0.4% | 32 841 zł | 94% | -15 046 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 68 952 zł | 116 | -1.6% | 28 974 zł | 92% | -18 538 zł | 0.425 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 57 918 zł | 124 | +1.9% | 46 991 zł | 86% | -24 385 zł | 0.453 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 62 275 zł | 112 | -0.1% | 42 387 zł | 89% | -19 704 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 53 968 zł | 121 | +4.0% | 54 689 zł | 85% | -25 288 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 80 361 zł | 100 | -4.0% | 15 100 zł | 99% | -7667 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 73 330 zł | 104 | -3.5% | 24 310 zł | 96% | -13 832 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 58 088 zł | 109 | +1.9% | 50 326 zł | 88% | -20 848 zł | 0.490 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 55 261 zł | 116 | +0.4% | 51 433 zł | 85% | -25 962 zł | 0.519 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 66 382 zł | 100 | -2.1% | 38 038 zł | 93% | -15 279 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 49 597 zł | 133 | +6.1% | 59 308 zł | 82% | -29 984 zł | 0.522 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 59 626 zł | 104 | -1.6% | 46 820 zł | 88% | -21 270 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 51 957 zł | 112 | +1.4% | 59 347 zł | 85% | -25 307 zł | 0.552 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 47 610 zł | 124 | +3.5% | 63 941 zł | 82% | -29 978 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 56 056 zł | 100 | -0.6% | 55 008 zł | 87% | -20 892 zł | 0.580 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 45 148 zł | 116 | +1.9% | 68 075 zł | 80% | -31 438 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 49 504 zł | 104 | -0.1% | 63 471 zł | 84% | -26 756 zł | 0.623 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 343 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.50 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 19% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.