HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Czersk

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy21 165 mieszkańcówdochody własne 8533 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.82% do 0.43%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów1.52% do 19.76%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka74 621 zł133+2.4%18 613 zł94%-16 364 zł0.251
●RozwójProgramPodwyżka79 012 zł121+0.4%13 885 zł97%-11 643 zł0.281
Szeroki programBez zmianPodwyżka71 874 zł124-0.1%24 158 zł93%-16 802 zł0.343
●Bez zmianProgramPodwyżka83 152 zł109-1.6%9415 zł99%-7180 zł0.365
RozwójProgramBez zmian64 608 zł121+2.4%37 215 zł90%-19 496 zł0.376
●Szeroki programProgramBez zmian60 229 zł133+4.5%41 843 zł86%-24 202 zł0.395
RozwójBez zmianPodwyżka76 242 zł112-2.1%19 495 zł96%-12 106 zł0.399
Bez zmianProgramBez zmian68 737 zł109+0.4%32 841 zł94%-15 046 zł0.409
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka68 952 zł116-1.6%28 974 zł92%-18 538 zł0.425
Szeroki programBez zmianBez zmian57 918 zł124+1.9%46 991 zł86%-24 385 zł0.453
RozwójBez zmianBez zmian62 275 zł112-0.1%42 387 zł89%-19 704 zł0.466
●OgraniczenieProgramPodwyżka87 519 zł96-3.7%4648 zł100%-2422 zł0.484
RozwójProgramObniżka53 968 zł121+4.0%54 689 zł85%-25 288 zł0.486
Bez zmianBez zmianPodwyżka80 361 zł100-4.0%15 100 zł99%-7667 zł0.488
OgraniczenieProgramBez zmian73 089 zł96-1.8%28 196 zł97%-10 305 zł0.488
RozwójWstrzymaniePodwyżka73 330 zł104-3.5%24 310 zł96%-13 832 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka58 088 zł109+1.9%50 326 zł88%-20 848 zł0.490
Szeroki programWstrzymanieBez zmian55 261 zł116+0.4%51 433 zł85%-25 962 zł0.519
Bez zmianBez zmianBez zmian66 382 zł100-2.1%38 038 zł93%-15 279 zł0.519
●Szeroki programProgramObniżka49 597 zł133+6.1%59 308 zł82%-29 984 zł0.522
OgraniczenieProgramObniżka62 430 zł96-0.3%45 692 zł92%-16 120 zł0.537
RozwójWstrzymanieBez zmian59 626 zł104-1.6%46 820 zł88%-21 270 zł0.548
RozwójBez zmianObniżka51 957 zł112+1.4%59 347 zł85%-25 307 zł0.552
Szeroki programBez zmianObniżka47 610 zł124+3.5%63 941 zł82%-29 978 zł0.561
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka77 458 zł92-5.4%19 939 zł98%-9382 zł0.579
Bez zmianBez zmianObniżka56 056 zł100-0.6%55 008 zł87%-20 892 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian77 341 zł83-4.0%23 850 zł99%-5682 zł0.596
OgraniczenieBez zmianPodwyżka84 703 zł87-6.1%10 466 zł99%-2938 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian70 709 zł87-4.2%33 421 zł97%-10 567 zł0.606
Bez zmianWstrzymanieBez zmian63 742 zł92-3.5%42 461 zł92%-16 835 zł0.608
Szeroki programWstrzymanieObniżka45 148 zł116+1.9%68 075 zł80%-31 438 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka91 785 zł83-5.9%0 zł100%2218 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka66 671 zł83-2.6%41 498 zł96%-11 509 zł0.619
RozwójWstrzymanieObniżka49 504 zł104-0.1%63 471 zł84%-26 756 zł0.623
OgraniczenieBez zmianObniżka60 372 zł87-2.7%50 408 zł92%-16 193 zł0.643
Bez zmianWstrzymanieObniżka53 612 zł92-2.1%59 122 zł86%-22 331 zł0.662
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka81 810 zł79-7.5%15 292 zł99%-4640 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian68 080 zł79-5.6%37 831 zł96%-12 110 zł0.698
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian74 936 zł74-6.4%29 266 zł99%-5971 zł0.715
OgraniczenieWstrzymanieObniżka57 938 zł79-4.2%54 505 zł90%-17 619 zł0.731
Głębokie cięcieBez zmianObniżka64 588 zł74-5.0%46 398 zł96%-11 610 zł0.732
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka88 943 zł74-8.3%6109 zł100%1675 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian72 317 zł66-7.8%33 570 zł98%-7501 zł0.807
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka86 062 zł66-9.6%10 827 zł100%-14 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka62 165 zł66-6.4%50 395 zł95%-13 023 zł0.823

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 343 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.50 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 19% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.