Chojnice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 509 326 zł | 133 | +11.4% | 20 510 zł | 64% | -101 090 zł | 0.157 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 513 694 zł | 121 | +9.2% | 15 791 zł | 64% | -96 371 zł | 0.240 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 495 244 zł | 124 | +8.7% | 95 186 zł | 64% | -99 042 zł | 0.282 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 461 680 zł | 133 | +13.6% | 250 975 zł | 63% | -101 750 zł | 0.316 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 466 037 zł | 121 | +11.4% | 246 793 zł | 63% | -97 044 zł | 0.335 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 517 812 zł | 109 | +7.1% | 11 330 zł | 66% | -91 909 zł | 0.351 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 485 674 zł | 116 | +7.1% | 141 967 zł | 63% | -99 315 zł | 0.372 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 499 589 zł | 112 | +6.5% | 90 601 zł | 64% | -94 349 zł | 0.372 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 470 145 zł | 109 | +9.2% | 242 856 zł | 64% | -92 596 zł | 0.398 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 448 837 zł | 124 | +10.8% | 323 320 zł | 63% | -99 665 zł | 0.409 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 453 171 zł | 112 | +8.7% | 319 159 zł | 63% | -94 985 zł | 0.455 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 490 028 zł | 104 | +5.0% | 137 372 zł | 64% | -94 612 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 430 500 zł | 121 | +13.1% | 422 655 zł | 63% | -97 551 zł | 0.477 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 503 685 zł | 100 | +4.4% | 86 270 zł | 66% | -89 913 zł | 0.480 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 426 151 zł | 133 | +15.3% | 426 829 zł | 62% | -102 246 zł | 0.481 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 440 004 zł | 116 | +9.2% | 367 100 zł | 63% | -99 906 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 434 600 zł | 109 | +10.8% | 418 726 zł | 63% | -93 113 zł | 0.509 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 457 256 zł | 100 | +6.5% | 315 243 zł | 64% | -90 562 zł | 0.529 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 444 347 zł | 104 | +7.1% | 362 931 zł | 63% | -95 217 zł | 0.544 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 414 236 zł | 124 | +12.5% | 494 944 zł | 62% | -100 134 zł | 0.552 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 418 563 zł | 112 | +10.3% | 490 790 zł | 62% | -95 465 zł | 0.574 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 405 955 zł | 116 | +10.8% | 536 225 zł | 62% | -100 352 zł | 0.615 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 422 640 zł | 100 | +8.1% | 486 881 zł | 63% | -91 051 zł | 0.623 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 410 290 zł | 104 | +8.7% | 532 063 zł | 62% | -95 673 zł | 0.651 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 341 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej -1.24 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 100% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.