Chojnice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 65 657 zł | 133 | -0.4% | 17 260 zł | 78% | -37 735 zł | 0.259 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 69 686 zł | 121 | -2.3% | 12 961 zł | 79% | -33 436 zł | 0.285 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 63 492 zł | 124 | -2.8% | 23 148 zł | 78% | -37 172 zł | 0.348 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 73 473 zł | 109 | -4.3% | 8908 zł | 82% | -29 383 zł | 0.366 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 57 325 zł | 121 | -0.4% | 37 824 zł | 76% | -37 991 zł | 0.380 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 67 502 zł | 112 | -4.8% | 18 930 zł | 79% | -32 893 zł | 0.401 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 53 306 zł | 133 | +1.6% | 42 052 zł | 73% | -42 279 zł | 0.402 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 61 102 zł | 109 | -2.3% | 33 842 zł | 78% | -33 950 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 61 077 zł | 116 | -4.3% | 28 286 zł | 77% | -38 126 zł | 0.428 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 51 513 zł | 124 | -0.9% | 47 948 zł | 73% | -41 562 zł | 0.456 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 55 513 zł | 112 | -2.8% | 43 741 zł | 76% | -37 295 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 48 189 zł | 121 | +1.1% | 56 747 zł | 72% | -41 351 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 71 271 zł | 100 | -6.7% | 14 957 zł | 82% | -28 861 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 51 959 zł | 109 | -0.9% | 52 774 zł | 75% | -37 319 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 65 094 zł | 104 | -6.2% | 24 060 zł | 79% | -33 838 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 59 272 zł | 100 | -4.8% | 39 779 zł | 78% | -33 274 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 49 323 zł | 116 | -2.3% | 52 648 zł | 72% | -42 417 zł | 0.520 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 44 177 zł | 133 | +3.2% | 60 967 zł | 69% | -45 631 zł | 0.527 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 53 330 zł | 104 | -4.3% | 48 432 zł | 75% | -38 141 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 46 652 zł | 112 | -1.4% | 62 119 zł | 72% | -40 541 zł | 0.551 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 42 659 zł | 124 | +0.6% | 66 317 zł | 69% | -44 799 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 50 404 zł | 100 | -3.3% | 58 165 zł | 75% | -36 529 zł | 0.577 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 40 636 zł | 116 | -0.9% | 70 691 zł | 68% | -45 582 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 44 636 zł | 104 | -2.8% | 66 484 zł | 71% | -41 315 zł | 0.620 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 312 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.23 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 66% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.