Gdynia
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 70 531 zł | 133 | +1.0% | 20 684 zł | 78% | -46 948 zł | 0.253 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 75 354 zł | 121 | -1.0% | 15 472 zł | 81% | -41 744 zł | 0.282 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 67 520 zł | 124 | -1.5% | 27 842 zł | 78% | -46 915 zł | 0.346 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 79 917 zł | 109 | -3.0% | 10 528 zł | 83% | -36 808 zł | 0.366 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 59 809 zł | 121 | +1.0% | 44 138 zł | 76% | -48 644 zł | 0.377 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 55 000 zł | 133 | +3.0% | 49 248 zł | 73% | -53 831 zł | 0.395 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 72 316 zł | 112 | -3.4% | 22 746 zł | 80% | -41 742 zł | 0.400 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 64 358 zł | 109 | -1.0% | 39 294 zł | 78% | -43 725 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 64 240 zł | 116 | -3.0% | 33 922 zł | 77% | -48 603 zł | 0.427 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 52 463 zł | 124 | +0.5% | 55 931 zł | 72% | -53 567 zł | 0.453 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 57 244 zł | 112 | -1.5% | 50 851 zł | 75% | -48 411 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 48 326 zł | 121 | +2.5% | 65 563 zł | 72% | -53 733 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 52 865 zł | 109 | +0.5% | 60 730 zł | 74% | -48 826 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 76 853 zł | 100 | -5.4% | 17 915 zł | 81% | -36 835 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 69 047 zł | 104 | -4.9% | 28 814 zł | 79% | -43 417 zł | 0.491 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 61 767 zł | 100 | -3.4% | 46 036 zł | 77% | -43 521 zł | 0.519 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 49 471 zł | 116 | -1.0% | 61 503 zł | 72% | -55 108 zł | 0.520 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 43 528 zł | 133 | +4.6% | 70 661 zł | 68% | -58 908 zł | 0.521 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 54 263 zł | 104 | -3.0% | 56 411 zł | 74% | -49 939 zł | 0.549 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 46 112 zł | 112 | +0.0% | 71 646 zł | 70% | -53 329 zł | 0.551 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 41 341 zł | 124 | +2.0% | 76 715 zł | 67% | -58 474 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 50 625 zł | 100 | -2.0% | 66 843 zł | 73% | -48 451 zł | 0.579 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 38 562 zł | 116 | +0.5% | 81 908 zł | 66% | -59 905 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 43 344 zł | 104 | -1.5% | 76 828 zł | 69% | -54 749 zł | 0.622 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 380 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.47 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 66% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.