Dzierzgoń
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 93 989 zł | 133 | -6.8% | 19 800 zł | 99% | -10 604 zł | 0.238 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 98 594 zł | 121 | -8.6% | 14 799 zł | 99% | -5611 zł | 0.275 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 90 447 zł | 124 | -9.1% | 26 484 zł | 98% | -11 537 zł | 0.336 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 102 944 zł | 109 | -10.5% | 10 060 zł | 100% | -881 zł | 0.363 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 81 793 zł | 121 | -6.8% | 41 503 zł | 96% | -14 952 zł | 0.371 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 77 202 zł | 133 | -4.9% | 46 363 zł | 93% | -19 928 zł | 0.385 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 95 028 zł | 112 | -10.9% | 21 555 zł | 99% | -6571 zł | 0.396 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 86 130 zł | 109 | -8.6% | 36 904 zł | 98% | -10 238 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 86 945 zł | 116 | -10.5% | 32 134 zł | 98% | -13 716 zł | 0.419 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 74 167 zł | 124 | -7.3% | 52 586 zł | 92% | -20 558 zł | 0.448 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 78 734 zł | 112 | -9.1% | 47 753 zł | 96% | -15 608 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 69 378 zł | 121 | -5.4% | 61 587 zł | 91% | -21 843 zł | 0.483 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 91 536 zł | 104 | -12.3% | 27 192 zł | 99% | -8737 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 99 355 zł | 100 | -12.7% | 16 886 zł | 100% | -1866 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 73 705 zł | 109 | -7.3% | 56 998 zł | 94% | -17 140 zł | 0.491 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 70 972 zł | 116 | -8.6% | 57 783 zł | 91% | -22 547 zł | 0.516 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 64 797 zł | 133 | -3.5% | 66 435 zł | 86% | -26 807 zł | 0.516 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 83 048 zł | 100 | -10.9% | 43 180 zł | 98% | -10 920 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 75 549 zł | 104 | -10.5% | 52 939 zł | 94% | -17 586 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 66 695 zł | 112 | -7.7% | 67 247 zł | 90% | -22 275 zł | 0.554 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 62 138 zł | 124 | -5.8% | 72 069 zł | 86% | -27 212 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 70 998 zł | 100 | -9.6% | 62 685 zł | 94% | -17 599 zł | 0.585 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 59 170 zł | 116 | -7.3% | 76 912 zł | 85% | -29 062 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 63 737 zł | 104 | -9.1% | 72 079 zł | 88% | -24 113 zł | 0.626 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 362 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.