Gniew
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 90 197 zł | 133 | -6.9% | 18 833 zł | 79% | -47 590 zł | 0.240 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 94 521 zł | 121 | -8.7% | 14 128 zł | 80% | -42 884 zł | 0.276 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 87 035 zł | 124 | -9.2% | 27 332 zł | 78% | -47 198 zł | 0.337 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 98 596 zł | 109 | -10.6% | 9678 zł | 82% | -38 434 zł | 0.363 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 79 073 zł | 121 | -6.9% | 46 614 zł | 78% | -48 060 zł | 0.372 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 74 761 zł | 133 | -5.0% | 51 154 zł | 76% | -52 750 zł | 0.387 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 91 338 zł | 112 | -11.0% | 22 684 zł | 80% | -42 516 zł | 0.396 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 83 137 zł | 109 | -8.7% | 42 327 zł | 79% | -43 625 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 83 887 zł | 116 | -10.6% | 34 065 zł | 78% | -48 474 zł | 0.419 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 72 062 zł | 124 | -7.4% | 59 422 zł | 75% | -52 179 zł | 0.449 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 76 352 zł | 112 | -9.2% | 54 906 zł | 77% | -47 512 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 67 650 zł | 121 | -5.5% | 71 299 zł | 74% | -51 877 zł | 0.484 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 88 199 zł | 104 | -12.4% | 29 406 zł | 79% | -43 780 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 95 393 zł | 100 | -12.8% | 18 289 zł | 82% | -38 088 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 71 706 zł | 109 | -7.4% | 67 022 zł | 77% | -47 453 zł | 0.491 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 69 193 zł | 116 | -8.7% | 65 669 zł | 74% | -53 339 zł | 0.516 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 63 348 zł | 133 | -3.6% | 75 829 zł | 72% | -56 555 zł | 0.518 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 80 396 zł | 100 | -11.0% | 50 641 zł | 79% | -43 100 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 73 492 zł | 104 | -10.6% | 61 143 zł | 77% | -48 661 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 65 272 zł | 112 | -7.8% | 78 887 zł | 74% | -51 198 zł | 0.554 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 60 990 zł | 124 | -5.9% | 83 393 zł | 72% | -55 853 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 69 307 zł | 100 | -9.7% | 74 632 zł | 77% | -46 797 zł | 0.584 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 58 328 zł | 116 | -7.4% | 89 220 zł | 69% | -56 928 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 62 619 zł | 104 | -9.2% | 84 703 zł | 73% | -52 261 zł | 0.625 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 338 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.16 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.