HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Gniew

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy14 183 mieszkańcówdochody własne 8037 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.99% do 0.68%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-3.87% do 26.72%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka90 197 zł133-6.9%18 833 zł79%-47 590 zł0.240
●RozwójProgramPodwyżka94 521 zł121-8.7%14 128 zł80%-42 884 zł0.276
Szeroki programBez zmianPodwyżka87 035 zł124-9.2%27 332 zł78%-47 198 zł0.337
●Bez zmianProgramPodwyżka98 596 zł109-10.6%9678 zł82%-38 434 zł0.363
RozwójProgramBez zmian79 073 zł121-6.9%46 614 zł78%-48 060 zł0.372
●Szeroki programProgramBez zmian74 761 zł133-5.0%51 154 zł76%-52 750 zł0.387
RozwójBez zmianPodwyżka91 338 zł112-11.0%22 684 zł80%-42 516 zł0.396
Bez zmianProgramBez zmian83 137 zł109-8.7%42 327 zł79%-43 625 zł0.408
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka83 887 zł116-10.6%34 065 zł78%-48 474 zł0.419
Szeroki programBez zmianBez zmian72 062 zł124-7.4%59 422 zł75%-52 179 zł0.449
RozwójBez zmianBez zmian76 352 zł112-9.2%54 906 zł77%-47 512 zł0.465
●OgraniczenieProgramPodwyżka102 889 zł96-12.5%4926 zł84%-33 682 zł0.483
RozwójProgramObniżka67 650 zł121-5.5%71 299 zł74%-51 877 zł0.484
RozwójWstrzymaniePodwyżka88 199 zł104-12.4%29 406 zł79%-43 780 zł0.487
Bez zmianBez zmianPodwyżka95 393 zł100-12.8%18 289 zł82%-38 088 zł0.487
OgraniczenieProgramBez zmian87 415 zł96-10.7%37 781 zł81%-38 892 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka71 706 zł109-7.4%67 022 zł77%-47 453 zł0.491
Szeroki programWstrzymanieBez zmian69 193 zł116-8.7%65 669 zł74%-53 339 zł0.516
●Szeroki programProgramObniżka63 348 zł133-3.6%75 829 zł72%-56 555 zł0.518
Bez zmianBez zmianBez zmian80 396 zł100-11.0%50 641 zł79%-43 100 zł0.520
OgraniczenieProgramObniżka75 972 zł96-9.4%62 487 zł78%-42 735 zł0.540
RozwójWstrzymanieBez zmian73 492 zł104-10.6%61 143 zł77%-48 661 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka65 272 zł112-7.8%78 887 zł74%-51 198 zł0.554
Szeroki programBez zmianObniżka60 990 zł124-5.9%83 393 zł72%-55 853 zł0.560
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka92 263 zł92-14.1%25 067 zł82%-39 341 zł0.579
Bez zmianBez zmianObniżka69 307 zł100-9.7%74 632 zł77%-46 797 zł0.584
Głębokie cięcieProgramBez zmian91 594 zł83-12.8%33 571 zł83%-34 278 zł0.597
OgraniczenieBez zmianPodwyżka99 663 zł87-14.7%13 738 zł84%-33 363 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian84 650 zł87-13.0%46 121 zł80%-38 394 zł0.609
Bez zmianWstrzymanieBez zmian77 545 zł92-12.4%56 869 zł78%-44 237 zł0.610
Szeroki programWstrzymanieObniżka58 328 zł116-7.4%89 220 zł69%-56 928 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka107 083 zł83-14.6%369 zł87%-29 050 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka80 141 zł83-11.5%58 458 zł80%-38 134 zł0.623
RozwójWstrzymanieObniżka62 619 zł104-9.2%84 703 zł73%-52 261 zł0.625
OgraniczenieBez zmianObniżka73 550 zł87-11.6%70 261 zł78%-42 105 zł0.648
Bez zmianWstrzymanieObniżka66 663 zł92-11.0%80 439 zł76%-47 849 zł0.666
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka96 544 zł79-16.0%20 528 zł83%-34 601 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian81 810 zł79-14.3%52 336 zł80%-39 517 zł0.701
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian88 806 zł74-15.0%42 110 zł83%-33 806 zł0.718
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka103 833 zł74-16.7%9487 zł86%-28 756 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka70 917 zł79-13.0%75 989 zł78%-43 143 zł0.737
Głębokie cięcieBez zmianObniżka77 695 zł74-13.7%66 291 zł80%-37 530 zł0.738
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian85 977 zł66-16.3%48 248 zł82%-34 915 zł0.810
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka100 726 zł66-18.0%16 189 zł85%-29 980 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka75 073 zł66-15.0%72 009 zł79%-38 555 zł0.829

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 338 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.16 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.