Kaliska
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 101 532 zł | 133 | +3.9% | 19 073 zł | 71% | -61 914 zł | 0.234 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 105 829 zł | 121 | +1.9% | 14 444 zł | 73% | -57 285 zł | 0.273 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 98 136 zł | 124 | +1.4% | 29 972 zł | 71% | -60 932 zł | 0.333 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 109 878 zł | 109 | -0.2% | 10 070 zł | 75% | -52 911 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 89 598 zł | 121 | +3.9% | 55 364 zł | 69% | -60 908 zł | 0.370 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 85 313 zł | 133 | +6.0% | 59 885 zł | 67% | -65 524 zł | 0.383 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 102 412 zł | 112 | -0.7% | 25 462 zł | 73% | -56 327 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 93 637 zł | 109 | +1.9% | 51 096 zł | 72% | -56 548 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 94 879 zł | 116 | -0.2% | 38 511 zł | 70% | -61 794 zł | 0.416 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 82 396 zł | 124 | +3.4% | 70 910 zł | 67% | -64 413 zł | 0.446 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 86 660 zł | 112 | +1.4% | 66 413 zł | 69% | -59 821 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 77 590 zł | 121 | +5.5% | 86 625 zł | 66% | -63 582 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 99 163 zł | 104 | -2.1% | 33 992 zł | 72% | -57 179 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 106 440 zł | 100 | -2.6% | 21 205 zł | 75% | -51 976 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 81 620 zł | 109 | +3.4% | 82 366 zł | 68% | -59 231 zł | 0.493 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 79 427 zł | 116 | +1.9% | 78 753 zł | 66% | -65 191 zł | 0.514 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 73 312 zł | 133 | +7.6% | 91 137 zł | 64% | -68 188 zł | 0.516 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 90 677 zł | 100 | -0.7% | 62 168 zł | 72% | -55 484 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 83 700 zł | 104 | -0.2% | 74 246 zł | 68% | -60 589 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 75 007 zł | 112 | +2.9% | 96 800 zł | 66% | -62 400 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 70 751 zł | 124 | +4.9% | 101 288 zł | 64% | -66 982 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 79 016 zł | 100 | +0.8% | 92 564 zł | 68% | -58 073 zł | 0.586 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 67 997 zł | 116 | +3.4% | 108 610 zł | 64% | -67 697 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 72 261 zł | 104 | +1.4% | 104 113 zł | 65% | -63 106 zł | 0.627 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 335 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.36 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 86% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.