Czarna Woda
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 153 689 zł | 133 | -4.9% | 20 429 zł | 82% | -49 198 zł | 0.212 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 158 449 zł | 121 | -6.8% | 15 279 zł | 83% | -44 056 zł | 0.263 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 148 345 zł | 124 | -7.2% | 35 300 zł | 81% | -49 090 zł | 0.320 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 162 951 zł | 109 | -8.6% | 10 395 zł | 84% | -39 206 zł | 0.359 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 136 222 zł | 121 | -4.9% | 66 438 zł | 80% | -50 576 zł | 0.361 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 131 476 zł | 133 | -2.9% | 71 477 zł | 79% | -55 701 zł | 0.365 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 153 079 zł | 112 | -9.1% | 30 274 zł | 82% | -43 977 zł | 0.389 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 140 710 zł | 109 | -6.8% | 61 664 zł | 82% | -45 717 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 143 715 zł | 116 | -8.6% | 45 915 zł | 81% | -50 719 zł | 0.406 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 126 785 zł | 124 | -5.3% | 85 334 zł | 79% | -55 372 zł | 0.437 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 131 505 zł | 112 | -7.2% | 80 324 zł | 79% | -50 276 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 148 460 zł | 104 | -10.4% | 40 877 zł | 82% | -45 593 zł | 0.481 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 119 772 zł | 121 | -3.4% | 104 649 zł | 78% | -55 384 zł | 0.481 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 157 556 zł | 100 | -10.9% | 25 512 zł | 84% | -39 129 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 124 250 zł | 109 | -5.3% | 99 887 zł | 79% | -50 537 zł | 0.496 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 115 037 zł | 133 | -1.5% | 109 676 zł | 76% | -60 496 zł | 0.506 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 122 548 zł | 116 | -6.8% | 95 096 zł | 78% | -56 859 zł | 0.508 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 135 968 zł | 100 | -9.1% | 75 578 zł | 81% | -45 445 zł | 0.523 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 127 278 zł | 104 | -8.6% | 90 075 zł | 79% | -51 750 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 110 831 zł | 124 | -3.9% | 122 465 zł | 76% | -60 005 zł | 0.556 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 115 540 zł | 112 | -5.8% | 117 467 zł | 78% | -54 921 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 119 993 zł | 100 | -7.7% | 112 733 zł | 79% | -50 102 zł | 0.595 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 106 886 zł | 116 | -5.3% | 131 592 zł | 75% | -61 388 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 111 606 zł | 104 | -7.2% | 126 582 zł | 77% | -56 292 zł | 0.633 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 375 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.65 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 54% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.