HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Czarna Woda

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy2999 mieszkańcówdochody własne 9771 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.47% do -0.4%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-3.72% do 30.95%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka153 689 zł133-4.9%20 429 zł82%-49 198 zł0.212
●RozwójProgramPodwyżka158 449 zł121-6.8%15 279 zł83%-44 056 zł0.263
Szeroki programBez zmianPodwyżka148 345 zł124-7.2%35 300 zł81%-49 090 zł0.320
●Bez zmianProgramPodwyżka162 951 zł109-8.6%10 395 zł84%-39 206 zł0.359
RozwójProgramBez zmian136 222 zł121-4.9%66 438 zł80%-50 576 zł0.361
●Szeroki programProgramBez zmian131 476 zł133-2.9%71 477 zł79%-55 701 zł0.365
RozwójBez zmianPodwyżka153 079 zł112-9.1%30 274 zł82%-43 977 zł0.389
Bez zmianProgramBez zmian140 710 zł109-6.8%61 664 zł82%-45 717 zł0.405
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka143 715 zł116-8.6%45 915 zł81%-50 719 zł0.406
Szeroki programBez zmianBez zmian126 785 zł124-5.3%85 334 zł79%-55 372 zł0.437
RozwójBez zmianBez zmian131 505 zł112-7.2%80 324 zł79%-50 276 zł0.463
RozwójWstrzymaniePodwyżka148 460 zł104-10.4%40 877 zł82%-45 593 zł0.481
RozwójProgramObniżka119 772 zł121-3.4%104 649 zł78%-55 384 zł0.481
●OgraniczenieProgramPodwyżka167 755 zł96-10.6%5128 zł86%-34 035 zł0.483
Bez zmianBez zmianPodwyżka157 556 zł100-10.9%25 512 zł84%-39 129 zł0.485
OgraniczenieProgramBez zmian145 495 zł96-8.8%56 534 zł83%-40 481 zł0.491
Bez zmianProgramObniżka124 250 zł109-5.3%99 887 zł79%-50 537 zł0.496
●Szeroki programProgramObniżka115 037 zł133-1.5%109 676 zł76%-60 496 zł0.506
Szeroki programWstrzymanieBez zmian122 548 zł116-6.8%95 096 zł78%-56 859 zł0.508
Bez zmianBez zmianBez zmian135 968 zł100-9.1%75 578 zł81%-45 445 zł0.523
RozwójWstrzymanieBez zmian127 278 zł104-8.6%90 075 zł79%-51 750 zł0.547
OgraniczenieProgramObniżka129 022 zł96-7.4%94 833 zł81%-45 317 zł0.550
Szeroki programBez zmianObniżka110 831 zł124-3.9%122 465 zł76%-60 005 zł0.556
RozwójBez zmianObniżka115 540 zł112-5.8%117 467 zł78%-54 921 zł0.560
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka152 948 zł92-12.2%36 103 zł83%-40 733 zł0.578
Bez zmianBez zmianObniżka119 993 zł100-7.7%112 733 zł79%-50 102 zł0.595
Głębokie cięcieProgramBez zmian150 163 zł83-10.9%51 901 zł85%-35 382 zł0.601
OgraniczenieBez zmianPodwyżka162 331 zł87-12.9%20 393 zł86%-33 912 zł0.605
Bez zmianWstrzymanieBez zmian131 752 zł92-10.4%85 317 zł81%-46 907 zł0.615
OgraniczenieBez zmianBez zmian140 724 zł87-11.1%70 502 zł83%-40 241 zł0.615
Szeroki programWstrzymanieObniżka106 886 zł116-5.3%131 592 zł75%-61 388 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka172 439 zł83-12.7%91 zł89%-28 998 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka111 606 zł104-7.2%126 582 zł77%-56 292 zł0.633
Głębokie cięcieProgramObniżka133 677 zł83-9.5%90 424 zł82%-40 233 zł0.635
OgraniczenieBez zmianObniżka124 736 zł87-9.7%107 943 zł81%-44 915 zł0.662
Bez zmianWstrzymanieObniżka116 069 zł92-9.1%121 836 zł79%-51 461 zł0.679
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka157 736 zł79-14.2%30 969 zł85%-35 492 zł0.695
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian136 522 zł79-12.4%80 203 zł82%-41 687 zł0.708
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian145 364 zł74-13.1%66 107 zł85%-35 174 zł0.725
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka166 987 zł74-14.9%15 641 zł89%-28 907 zł0.734
OgraniczenieWstrzymanieObniżka120 826 zł79-11.1%116 935 zł80%-46 257 zł0.752
Głębokie cięcieBez zmianObniżka129 363 zł74-11.8%103 559 zł82%-39 862 zł0.753
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian141 174 zł66-14.4%75 723 zł84%-36 605 zł0.818
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka162 405 zł66-16.2%26 109 zł88%-30 389 zł0.821
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka125 465 zł66-13.1%112 540 zł82%-41 190 zł0.845

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 375 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.65 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 54% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.