Kobylnica
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 61 950 zł | 133 | +35.2% | 18 156 zł | 71% | -50 749 zł | 0.263 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 66 069 zł | 121 | +32.6% | 13 728 zł | 73% | -46 322 zł | 0.287 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 59 923 zł | 124 | +31.9% | 24 202 zł | 71% | -49 799 zł | 0.350 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 69 943 zł | 109 | +30.0% | 9553 zł | 76% | -42 146 zł | 0.367 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 53 769 zł | 121 | +35.2% | 40 374 zł | 68% | -50 131 zł | 0.382 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 64 020 zł | 112 | +29.4% | 19 859 zł | 73% | -45 395 zł | 0.401 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 49 659 zł | 133 | +37.8% | 44 697 zł | 66% | -54 547 zł | 0.405 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 57 634 zł | 109 | +32.6% | 36 300 zł | 71% | -45 965 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 57 581 zł | 116 | +30.0% | 29 686 zł | 69% | -50 550 zł | 0.429 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 48 001 zł | 124 | +34.5% | 51 173 zł | 66% | -53 467 zł | 0.458 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 52 089 zł | 112 | +31.9% | 46 873 zł | 68% | -49 075 zł | 0.467 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 67 873 zł | 100 | +26.9% | 15 798 zł | 76% | -41 243 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 44 680 zł | 121 | +37.2% | 60 971 zł | 65% | -52 941 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 48 539 zł | 109 | +34.5% | 56 904 zł | 67% | -48 784 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 61 685 zł | 104 | +27.5% | 25 369 zł | 72% | -46 139 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 55 934 zł | 100 | +29.4% | 42 823 zł | 71% | -44 933 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 45 881 zł | 116 | +32.6% | 56 217 zł | 65% | -54 136 zł | 0.521 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 40 577 zł | 133 | +39.8% | 65 288 zł | 63% | -57 350 zł | 0.530 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 49 976 zł | 104 | +30.0% | 51 910 zł | 68% | -49 735 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 43 274 zł | 112 | +33.9% | 66 878 zł | 65% | -51 790 zł | 0.551 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 39 192 zł | 124 | +36.5% | 71 171 zł | 63% | -56 175 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 47 111 zł | 100 | +31.3% | 62 835 zł | 67% | -47 656 zł | 0.576 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 37 237 zł | 116 | +34.5% | 75 862 zł | 62% | -56 782 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 41 325 zł | 104 | +31.9% | 71 562 zł | 64% | -52 389 zł | 0.619 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 320 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 1.60 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 87% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.