Główczyce
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 78 382 zł | 133 | -10.0% | 19 658 zł | 78% | -49 164 zł | 0.248 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 82 911 zł | 121 | -11.8% | 14 713 zł | 80% | -44 220 zł | 0.280 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 75 352 zł | 124 | -12.2% | 27 335 zł | 78% | -48 970 zł | 0.342 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 87 188 zł | 109 | -13.5% | 10 028 zł | 82% | -39 535 zł | 0.365 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 67 713 zł | 121 | -10.0% | 44 395 zł | 77% | -50 109 zł | 0.375 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 63 198 zł | 133 | -8.1% | 49 161 zł | 75% | -55 037 zł | 0.392 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 79 858 zł | 112 | -14.0% | 22 453 zł | 80% | -44 051 zł | 0.399 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 71 977 zł | 109 | -11.8% | 39 886 zł | 78% | -45 441 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 72 179 zł | 116 | -13.5% | 33 593 zł | 77% | -50 483 zł | 0.424 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 60 627 zł | 124 | -10.4% | 56 434 zł | 74% | -54 640 zł | 0.451 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 65 120 zł | 112 | -12.2% | 51 693 zł | 77% | -49 737 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 56 481 zł | 121 | -8.6% | 66 857 zł | 73% | -54 452 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 84 113 zł | 100 | -15.7% | 17 829 zł | 82% | -39 391 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 76 695 zł | 104 | -15.3% | 28 697 zł | 79% | -45 551 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 60 735 zł | 109 | -10.4% | 62 359 zł | 76% | -49 797 zł | 0.489 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 57 733 zł | 116 | -11.8% | 62 209 zł | 73% | -56 022 zł | 0.519 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 69 361 zł | 100 | -14.0% | 47 209 zł | 78% | -45 094 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 51 976 zł | 133 | -6.7% | 71 613 zł | 70% | -59 368 zł | 0.520 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 62 236 zł | 104 | -13.5% | 57 457 zł | 76% | -51 106 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 54 228 zł | 112 | -10.9% | 73 505 zł | 73% | -53 931 zł | 0.552 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 49 745 zł | 124 | -9.0% | 78 235 zł | 69% | -58 821 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 58 460 zł | 100 | -12.6% | 69 031 zł | 76% | -49 300 zł | 0.581 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 47 058 zł | 116 | -10.4% | 83 620 zł | 68% | -60 106 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 51 551 zł | 104 | -12.2% | 78 878 zł | 71% | -55 204 zł | 0.624 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 355 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.74 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 66% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.