Cewice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 99 330 zł | 133 | +3.6% | 22 354 zł | 91% | -28 706 zł | 0.237 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 104 456 zł | 121 | +1.6% | 16 753 zł | 94% | -23 115 zł | 0.274 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 95 223 zł | 124 | +1.0% | 30 506 zł | 90% | -29 577 zł | 0.335 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 109 316 zł | 109 | -0.5% | 11 428 zł | 96% | -17 800 zł | 0.363 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 85 415 zł | 121 | +3.6% | 48 584 zł | 86% | -32 943 zł | 0.370 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 80 304 zł | 133 | +5.7% | 54 023 zł | 84% | -38 515 zł | 0.383 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 100 319 zł | 112 | -1.0% | 24 993 zł | 93% | -24 019 zł | 0.396 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 90 260 zł | 109 | +1.6% | 43 418 zł | 90% | -27 646 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 91 163 zł | 116 | -0.5% | 37 298 zł | 87% | -31 981 zł | 0.419 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 76 774 zł | 124 | +3.1% | 61 646 zł | 84% | -39 064 zł | 0.447 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 81 855 zł | 112 | +1.0% | 56 240 zł | 86% | -33 526 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 71 349 zł | 121 | +5.2% | 72 500 zł | 82% | -40 191 zł | 0.483 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 96 271 zł | 104 | -2.4% | 31 770 zł | 92% | -26 410 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 105 150 zł | 100 | -2.9% | 19 754 zł | 96% | -18 737 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 76 182 zł | 109 | +3.1% | 67 347 zł | 85% | -34 909 zł | 0.491 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 66 249 zł | 133 | +7.3% | 77 926 zł | 80% | -45 750 zł | 0.514 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 73 063 zł | 116 | +1.6% | 67 915 zł | 82% | -41 267 zł | 0.516 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 86 670 zł | 100 | -1.0% | 51 108 zł | 88% | -28 262 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 78 156 zł | 104 | -0.5% | 62 497 zł | 85% | -35 714 zł | 0.549 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 68 215 zł | 112 | +2.6% | 79 454 zł | 82% | -40 537 zł | 0.554 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 63 146 zł | 124 | +4.6% | 84 846 zł | 79% | -46 061 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 73 019 zł | 100 | +0.5% | 74 334 zł | 84% | -35 287 zł | 0.585 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 59 694 zł | 116 | +3.1% | 90 694 zł | 79% | -48 115 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 64 775 zł | 104 | +1.0% | 85 289 zł | 81% | -42 576 zł | 0.627 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 406 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.92 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 28% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.