Borzytuchom
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 246 783 zł | 133 | +22.7% | 23 173 zł | 82% | -63 929 zł | 0.191 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 252 048 zł | 121 | +20.4% | 17 376 zł | 83% | -58 143 zł | 0.254 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 238 502 zł | 124 | +19.8% | 47 355 zł | 82% | -63 840 zł | 0.306 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 215 210 zł | 133 | +25.2% | 103 177 zł | 80% | -71 327 zł | 0.348 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 220 460 zł | 121 | +22.7% | 97 592 zł | 81% | -65 559 zł | 0.352 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 257 041 zł | 109 | +18.0% | 11 861 zł | 84% | -52 639 zł | 0.356 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 243 734 zł | 112 | +17.4% | 41 790 zł | 83% | -58 092 zł | 0.383 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 231 958 zł | 116 | +18.0% | 63 900 zł | 81% | -65 746 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 225 439 zł | 109 | +20.4% | 92 286 zł | 82% | -60 074 zł | 0.403 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 207 840 zł | 124 | +22.1% | 126 016 zł | 79% | -70 989 zł | 0.428 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 213 057 zł | 112 | +19.8% | 120 468 zł | 81% | -65 259 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 237 201 zł | 104 | +15.7% | 58 323 zł | 82% | -59 983 zł | 0.476 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 197 067 zł | 121 | +24.5% | 157 689 zł | 79% | -71 030 zł | 0.480 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 248 695 zł | 100 | +15.1% | 36 504 zł | 84% | -52 624 zł | 0.483 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 191 828 zł | 133 | +27.0% | 163 262 zł | 78% | -76 783 zł | 0.497 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 201 841 zł | 116 | +20.4% | 141 255 zł | 79% | -72 735 zł | 0.501 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 202 035 zł | 109 | +22.1% | 152 394 zł | 80% | -65 558 zł | 0.501 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 218 003 zł | 100 | +17.4% | 115 197 zł | 82% | -59 810 zł | 0.525 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 207 069 zł | 104 | +18.0% | 135 694 zł | 80% | -66 991 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 185 135 zł | 124 | +23.9% | 184 455 zł | 78% | -76 261 zł | 0.555 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 190 341 zł | 112 | +21.5% | 178 919 zł | 79% | -70 545 zł | 0.564 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 195 276 zł | 100 | +19.2% | 173 661 zł | 80% | -65 110 zł | 0.605 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 179 541 zł | 116 | +22.1% | 198 718 zł | 77% | -77 890 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 184 758 zł | 104 | +19.8% | 193 170 zł | 79% | -72 161 zł | 0.639 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 418 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.37 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 54% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.