Jastarnia
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 97 389 zł | 133 | -8.3% | 25 295 zł | 84% | -51 401 zł | 0.238 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 103 063 zł | 121 | -10.1% | 19 014 zł | 85% | -45 132 zł | 0.275 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 92 770 zł | 124 | -10.5% | 34 533 zł | 83% | -52 360 zł | 0.337 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 108 459 zł | 109 | -11.9% | 13 022 zł | 88% | -39 153 zł | 0.363 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 82 250 zł | 121 | -8.3% | 54 279 zł | 81% | -55 450 zł | 0.370 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 76 596 zł | 133 | -6.4% | 60 314 zł | 78% | -61 695 zł | 0.383 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 98 410 zł | 112 | -12.3% | 28 356 zł | 85% | -46 129 zł | 0.397 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 87 626 zł | 109 | -10.1% | 48 531 zł | 83% | -49 496 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 88 128 zł | 116 | -11.9% | 42 353 zł | 82% | -55 181 zł | 0.422 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 72 613 zł | 124 | -8.7% | 68 990 zł | 77% | -62 307 zł | 0.447 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 78 233 zł | 112 | -10.5% | 62 994 zł | 80% | -56 101 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 66 876 zł | 121 | -6.9% | 80 939 zł | 76% | -63 060 zł | 0.481 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 103 773 zł | 100 | -14.1% | 22 468 zł | 86% | -40 188 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 93 783 zł | 104 | -13.7% | 36 158 zł | 84% | -48 932 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 72 237 zł | 109 | -8.7% | 75 206 zł | 79% | -57 124 zł | 0.489 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 61 236 zł | 133 | -5.0% | 86 957 zł | 75% | -69 286 zł | 0.512 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 68 357 zł | 116 | -10.1% | 76 184 zł | 76% | -64 907 zł | 0.517 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 83 575 zł | 100 | -12.3% | 57 283 zł | 82% | -50 184 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 73 992 zł | 104 | -11.9% | 70 171 zł | 79% | -58 683 zł | 0.550 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 63 329 zł | 112 | -9.2% | 88 866 zł | 76% | -63 456 zł | 0.553 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 57 724 zł | 124 | -7.3% | 94 846 zł | 74% | -69 643 zł | 0.557 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 68 657 zł | 100 | -11.0% | 83 171 zł | 78% | -57 556 zł | 0.584 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 53 755 zł | 116 | -8.7% | 101 566 zł | 72% | -72 081 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 59 375 zł | 104 | -10.5% | 95 570 zł | 75% | -65 875 zł | 0.627 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 453 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.04 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 49% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.