POMORSKIE
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje województwo
Województwo nie jest zwierzchnikiem gmin ani powiatów, więc jego dźwignie działają pośrednio: przez dostępność transportu, przez majątek regionalny i przez to, dokąd kieruje środki programowe.
Transport regionalny
Przewozy kolejowe i autobusowe o zasięgu wojewódzkim. Decyduje o tym, czy peryferia regionu są dowiązane do rynku pracy stolicy województwa.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Likwidacja | -300 | -0.40 | -1.10 | -0.30 | -28 |
| Redukcja | -150 | -0.20 | -0.55 | -0.15 | -14 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Zagęszczenie | +180 | +0.18 | +0.50 | +0.20 | +13 |
| Szeroki program | +380 | +0.36 | +1.00 | +0.40 | +26 |
Infrastruktura i majątek regionu
Drogi wojewódzkie, szpitale marszałkowskie, tabor. Nakład skupiony w pierwszych latach, potem koszt utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -200 | -0.12 | 0 | -0.40 | -10 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +450 | +0.22 | +0.35 | +0.60 | +11 |
Alokacja środków rozwojowych
Program regionalny: czy środki idą na wyrównywanie różnic wewnątrz regionu, czy na wzmacnianie ośrodka, który już ciągnie. To najbardziej polityczna z dźwigni.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Koncentracja | 0 | -0.10 | 0 | +1.10 | -6 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Wyrównywanie | +120 | +0.18 | +0.20 | -0.50 | +10 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Transport | Infrastruktura | Rozwój | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Koncentracja | 60 187 zł | 131 | +7.4% | 13 711 zł | 89% | -20 253 zł | 0.238 |
| ● | Zagęszczenie | Program | Koncentracja | 62 604 zł | 118 | +5.5% | 10 180 zł | 93% | -16 722 zł | 0.303 |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 49 894 zł | 137 | +8.5% | 23 140 zł | 85% | -26 377 zł | 0.378 |
| ● | Bez zmian | Program | Koncentracja | 64 788 zł | 105 | +3.6% | 6898 zł | 95% | -13 440 zł | 0.395 |
| ● | Szeroki program | Program | Wyrównywanie | 43 478 zł | 147 | +10.4% | 32 060 zł | 81% | -31 085 zł | 0.482 |
| ● | Redukcja | Program | Koncentracja | 67 343 zł | 91 | +1.6% | 3417 zł | 97% | -9958 zł | 0.508 |
| ● | Likwidacja | Program | Koncentracja | 69 846 zł | 77 | -0.4% | 0 zł | 99% | -6541 zł | 0.626 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 377 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program transportowy, program infrastrukturalny, koncentracja na ośrodku centralnym) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.87 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 32% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.