Cekcyn
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 108 503 zł | 133 | +6.3% | 20 627 zł | 83% | -41 697 zł | 0.232 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 113 280 zł | 121 | +4.2% | 15 429 zł | 85% | -36 508 zł | 0.272 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 104 465 zł | 124 | +3.7% | 30 436 zł | 83% | -41 807 zł | 0.332 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 117 798 zł | 109 | +2.1% | 10 498 zł | 86% | -31 586 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 94 722 zł | 121 | +6.3% | 52 032 zł | 81% | -43 811 zł | 0.369 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 89 959 zł | 133 | +8.4% | 57 083 zł | 79% | -48 984 zł | 0.380 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 109 216 zł | 112 | +1.6% | 25 315 zł | 85% | -36 648 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 99 227 zł | 109 | +4.2% | 47 245 zł | 83% | -38 905 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 100 612 zł | 116 | +2.1% | 38 004 zł | 82% | -43 572 zł | 0.415 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 86 476 zł | 124 | +5.7% | 66 314 zł | 79% | -48 851 zł | 0.445 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 91 213 zł | 112 | +3.7% | 61 293 zł | 81% | -43 708 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 81 004 zł | 121 | +7.9% | 79 478 zł | 79% | -49 197 zł | 0.483 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 105 373 zł | 104 | +0.1% | 32 956 zł | 83% | -38 400 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 113 708 zł | 100 | -0.4% | 20 533 zł | 86% | -31 755 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 85 499 zł | 109 | +5.7% | 74 703 zł | 79% | -44 304 zł | 0.493 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 82 958 zł | 116 | +4.2% | 73 344 zł | 79% | -50 462 zł | 0.514 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 76 251 zł | 133 | +10.0% | 84 519 zł | 76% | -54 358 zł | 0.514 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 95 691 zł | 100 | +1.6% | 56 535 zł | 83% | -38 832 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 87 705 zł | 104 | +2.1% | 68 310 zł | 80% | -45 306 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 77 907 zł | 112 | +5.2% | 87 950 zł | 78% | -48 915 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 73 180 zł | 124 | +7.3% | 92 961 zł | 76% | -54 046 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 82 375 zł | 100 | +3.1% | 83 204 zł | 79% | -44 050 zł | 0.587 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 69 910 zł | 116 | +5.7% | 99 519 zł | 75% | -55 543 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 74 647 zł | 104 | +3.7% | 94 497 zł | 77% | -50 400 zł | 0.628 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 376 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.40 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 52% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.