Gniewkowo
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 45 580 zł | 133 | -4.9% | 17 082 zł | 80% | -30 702 zł | 0.278 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 49 602 zł | 121 | -6.8% | 12 764 zł | 83% | -26 384 zł | 0.294 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 43 976 zł | 124 | -7.3% | 20 913 zł | 80% | -30 406 zł | 0.360 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 53 383 zł | 109 | -8.6% | 8693 zł | 85% | -22 314 zł | 0.370 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 38 928 zł | 121 | -4.9% | 30 848 zł | 77% | -31 634 zł | 0.387 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 47 979 zł | 112 | -9.1% | 16 643 zł | 83% | -26 109 zł | 0.406 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 42 699 zł | 109 | -6.8% | 26 878 zł | 81% | -27 576 zł | 0.412 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 34 916 zł | 133 | -3.0% | 35 063 zł | 75% | -35 940 zł | 0.415 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 41 886 zł | 116 | -8.6% | 24 645 zł | 79% | -31 539 zł | 0.438 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 33 637 zł | 124 | -5.4% | 38 786 zł | 75% | -35 468 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 37 631 zł | 112 | -7.3% | 34 591 zł | 77% | -31 183 zł | 0.469 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 34 807 zł | 109 | -5.4% | 40 651 zł | 76% | -31 457 zł | 0.486 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 31 043 zł | 121 | -3.5% | 44 612 zł | 74% | -35 506 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 51 743 zł | 100 | -10.9% | 12 619 zł | 85% | -22 058 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 45 898 zł | 104 | -10.5% | 20 366 zł | 82% | -27 232 zł | 0.494 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 41 384 zł | 100 | -9.1% | 30 641 zł | 81% | -27 144 zł | 0.516 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 31 747 zł | 116 | -6.8% | 42 209 zł | 74% | -36 489 zł | 0.526 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 27 039 zł | 133 | -1.5% | 48 819 zł | 70% | -39 803 zł | 0.534 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 35 748 zł | 104 | -8.6% | 38 006 zł | 76% | -32 194 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 29 988 zł | 112 | -5.8% | 47 948 zł | 74% | -34 925 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 26 002 zł | 124 | -3.9% | 52 135 zł | 69% | -39 201 zł | 0.564 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 33 734 zł | 100 | -7.7% | 44 007 zł | 76% | -30 895 zł | 0.570 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 24 258 zł | 116 | -5.4% | 55 313 zł | 67% | -40 139 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 28 252 zł | 104 | -7.3% | 51 118 zł | 73% | -35 854 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 312 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.40 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 60% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.