Dąbrowa Biskupia
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 72 435 zł | 133 | -0.5% | 18 637 zł | 83% | -32 564 zł | 0.253 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 76 803 zł | 121 | -2.5% | 13 906 zł | 86% | -27 841 zł | 0.282 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 69 762 zł | 124 | -3.0% | 24 885 zł | 83% | -32 567 zł | 0.345 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 80 923 zł | 109 | -4.4% | 9431 zł | 88% | -23 374 zł | 0.365 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 62 668 zł | 121 | -0.5% | 39 252 zł | 81% | -34 334 zł | 0.377 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 58 311 zł | 133 | +1.5% | 43 850 zł | 79% | -39 043 zł | 0.396 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 74 109 zł | 112 | -4.9% | 20 219 zł | 85% | -27 868 zł | 0.400 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 66 776 zł | 109 | -2.5% | 34 909 zł | 84% | -29 882 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 66 889 zł | 116 | -4.4% | 30 131 zł | 82% | -34 061 zł | 0.426 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 56 066 zł | 124 | -1.0% | 49 691 zł | 78% | -38 829 zł | 0.453 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 60 401 zł | 112 | -3.0% | 45 117 zł | 81% | -34 145 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 52 224 zł | 121 | +1.0% | 58 316 zł | 77% | -39 123 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 78 207 zł | 100 | -6.8% | 15 809 zł | 88% | -23 425 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 71 245 zł | 104 | -6.3% | 25 454 zł | 85% | -29 351 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 56 323 zł | 109 | -1.0% | 53 982 zł | 80% | -34 681 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 64 487 zł | 100 | -4.9% | 40 798 zł | 83% | -29 716 zł | 0.519 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 53 453 zł | 116 | -2.5% | 54 530 zł | 77% | -40 187 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 47 876 zł | 133 | +3.0% | 62 904 zł | 76% | -43 821 zł | 0.523 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 57 796 zł | 104 | -4.4% | 49 947 zł | 80% | -35 492 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 50 274 zł | 112 | -1.5% | 63 624 zł | 77% | -38 774 zł | 0.552 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 45 947 zł | 124 | +0.5% | 68 188 zł | 75% | -43 448 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 54 352 zł | 100 | -3.4% | 59 314 zł | 80% | -34 356 zł | 0.579 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 43 526 zł | 116 | -1.0% | 72 693 zł | 74% | -44 704 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 47 861 zł | 104 | -3.0% | 68 120 zł | 76% | -40 020 zł | 0.622 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 341 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.33 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 51% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.