Chodecz
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 139 584 zł | 133 | -10.6% | 20 192 zł | 71% | -76 613 zł | 0.216 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 144 030 zł | 121 | -12.4% | 15 326 zł | 73% | -71 747 zł | 0.265 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 134 931 zł | 124 | -12.8% | 35 741 zł | 70% | -75 556 zł | 0.322 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 148 225 zł | 109 | -14.1% | 10 718 zł | 74% | -67 139 zł | 0.359 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 124 170 zł | 121 | -10.6% | 70 771 zł | 69% | -75 017 zł | 0.363 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 119 737 zł | 133 | -8.8% | 75 441 zł | 67% | -79 866 zł | 0.369 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 139 355 zł | 112 | -14.6% | 31 080 zł | 72% | -70 714 zł | 0.390 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 128 353 zł | 109 | -12.4% | 66 356 zł | 71% | -70 425 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 130 842 zł | 116 | -14.1% | 47 376 zł | 70% | -76 533 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 115 662 zł | 124 | -11.0% | 91 194 zł | 67% | -78 686 zł | 0.439 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 120 073 zł | 112 | -12.8% | 86 547 zł | 68% | -73 860 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 135 276 zł | 104 | -15.9% | 42 705 zł | 71% | -71 678 zł | 0.482 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 109 460 zł | 121 | -9.2% | 113 151 zł | 67% | -77 431 zł | 0.482 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 143 530 zł | 100 | -16.3% | 26 674 zł | 74% | -66 130 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 113 633 zł | 109 | -11.0% | 108 746 zł | 68% | -72 852 zł | 0.495 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 105 036 zł | 133 | -7.4% | 117 811 zł | 65% | -82 268 zł | 0.508 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 111 921 zł | 116 | -12.4% | 101 907 zł | 67% | -79 578 zł | 0.509 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 124 235 zł | 100 | -14.6% | 82 156 zł | 70% | -69 293 zł | 0.522 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 116 342 zł | 104 | -14.1% | 97 250 zł | 68% | -74 740 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 101 391 zł | 124 | -9.7% | 132 404 zł | 65% | -80 996 zł | 0.557 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 105 793 zł | 112 | -11.5% | 127 768 zł | 66% | -76 183 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 109 945 zł | 100 | -13.3% | 123 404 zł | 68% | -71 628 zł | 0.593 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 97 910 zł | 116 | -11.0% | 142 429 zł | 64% | -81 826 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 102 321 zł | 104 | -12.8% | 137 782 zł | 66% | -77 000 zł | 0.632 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 348 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.17 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 87% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.