Brześć Kujawski
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 154 994 zł | 133 | -1.1% | 23 400 zł | 97% | -22 049 zł | 0.215 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 160 296 zł | 121 | -3.1% | 17 557 zł | 98% | -16 218 zł | 0.264 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 149 104 zł | 124 | -3.6% | 35 461 zł | 96% | -23 401 zł | 0.322 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 165 328 zł | 109 | -5.0% | 11 996 zł | 99% | -10 668 zł | 0.359 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 135 968 zł | 121 | -1.1% | 61 068 zł | 94% | -27 493 zł | 0.362 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 130 683 zł | 133 | +0.9% | 66 694 zł | 91% | -33 303 zł | 0.366 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 154 375 zł | 112 | -5.5% | 29 713 zł | 98% | -17 605 zł | 0.390 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 140 984 zł | 109 | -3.1% | 55 721 zł | 96% | -21 963 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 143 906 zł | 116 | -5.0% | 44 693 zł | 95% | -26 221 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 125 517 zł | 124 | -1.6% | 78 027 zł | 90% | -34 286 zł | 0.438 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 130 772 zł | 112 | -3.6% | 72 436 zł | 94% | -28 511 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 117 981 zł | 121 | +0.4% | 93 803 zł | 88% | -35 809 zł | 0.481 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 149 190 zł | 104 | -6.9% | 38 929 zł | 97% | -20 409 zł | 0.483 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 159 376 zł | 100 | -7.4% | 24 244 zł | 99% | -12 089 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 122 984 zł | 109 | -1.6% | 88 469 zł | 92% | -30 295 zł | 0.495 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 112 708 zł | 133 | +2.4% | 99 415 zł | 86% | -41 603 zł | 0.505 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 120 757 zł | 116 | -3.1% | 86 570 zł | 88% | -36 876 zł | 0.509 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 135 757 zł | 100 | -5.5% | 67 122 zł | 96% | -23 016 zł | 0.523 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 126 024 zł | 104 | -5.0% | 80 965 zł | 92% | -31 085 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 108 081 zł | 124 | -0.1% | 109 806 zł | 85% | -42 315 zł | 0.556 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 113 323 zł | 112 | -2.1% | 104 229 zł | 87% | -36 556 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 118 295 zł | 100 | -4.0% | 98 929 zł | 91% | -31 076 zł | 0.594 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 103 645 zł | 116 | -1.6% | 117 786 zł | 84% | -44 734 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 108 899 zł | 104 | -3.6% | 112 196 zł | 86% | -38 959 zł | 0.633 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 421 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 9.36 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 10% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.