Boniewo
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 140 003 zł | 133 | -7.2% | 22 813 zł | 82% | -53 887 zł | 0.219 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 145 170 zł | 121 | -9.0% | 17 111 zł | 84% | -48 198 zł | 0.266 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 134 643 zł | 124 | -9.5% | 35 876 zł | 82% | -54 232 zł | 0.325 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 150 070 zł | 109 | -10.9% | 11 686 zł | 86% | -42 785 zł | 0.360 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 122 601 zł | 121 | -7.2% | 63 535 zł | 81% | -56 277 zł | 0.363 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 117 451 zł | 133 | -5.3% | 69 007 zł | 79% | -61 945 zł | 0.370 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 139 781 zł | 112 | -11.3% | 30 265 zł | 84% | -48 575 zł | 0.391 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 127 484 zł | 109 | -9.0% | 58 338 zł | 82% | -50 885 zł | 0.406 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 129 807 zł | 116 | -10.9% | 45 648 zł | 82% | -56 415 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 112 763 zł | 124 | -7.7% | 81 361 zł | 79% | -62 016 zł | 0.440 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 117 884 zł | 112 | -9.5% | 75 922 zł | 80% | -56 380 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 105 910 zł | 121 | -5.8% | 98 488 zł | 78% | -62 235 zł | 0.481 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 134 957 zł | 104 | -12.7% | 40 022 zł | 83% | -50 742 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 144 652 zł | 100 | -13.1% | 24 930 zł | 86% | -43 194 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 110 781 zł | 109 | -7.7% | 93 304 zł | 79% | -56 859 zł | 0.494 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 100 772 zł | 133 | -3.9% | 103 946 zł | 77% | -67 888 zł | 0.507 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 108 333 zł | 116 | -9.0% | 90 447 zł | 78% | -64 022 zł | 0.511 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 122 739 zł | 100 | -11.3% | 70 756 zł | 82% | -51 020 zł | 0.523 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 113 467 zł | 104 | -10.9% | 84 994 zł | 79% | -58 370 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 96 584 zł | 124 | -6.3% | 115 305 zł | 77% | -67 756 zł | 0.556 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 101 692 zł | 112 | -8.1% | 109 880 zł | 78% | -62 136 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 106 535 zł | 100 | -10.0% | 104 727 zł | 79% | -56 791 zł | 0.592 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 92 456 zł | 116 | -7.7% | 123 795 zł | 76% | -69 632 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 97 577 zł | 104 | -9.5% | 118 357 zł | 77% | -63 997 zł | 0.631 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 410 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.34 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 53% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.