Baruchowo
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 109 234 zł | 133 | -4.3% | 21 270 zł | 65% | -84 932 zł | 0.231 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 113 937 zł | 121 | -6.2% | 16 174 zł | 67% | -79 837 zł | 0.272 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 105 230 zł | 124 | -6.6% | 34 881 zł | 65% | -83 742 zł | 0.332 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 118 384 zł | 109 | -8.0% | 11 344 zł | 68% | -75 006 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 95 661 zł | 121 | -4.3% | 65 799 zł | 64% | -83 140 zł | 0.368 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 90 972 zł | 133 | -2.3% | 70 770 zł | 62% | -88 218 zł | 0.380 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 109 908 zł | 112 | -8.5% | 29 922 zł | 67% | -78 674 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 100 094 zł | 109 | -6.2% | 61 090 zł | 65% | -78 326 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 101 413 zł | 116 | -8.0% | 45 387 zł | 64% | -84 718 zł | 0.415 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 87 508 zł | 124 | -4.7% | 84 512 zł | 62% | -86 904 zł | 0.445 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 92 172 zł | 112 | -6.6% | 79 568 zł | 63% | -81 854 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 82 137 zł | 121 | -2.8% | 103 702 zł | 62% | -85 580 zł | 0.483 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 106 102 zł | 104 | -9.9% | 40 417 zł | 66% | -79 638 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 114 330 zł | 100 | -10.3% | 25 226 zł | 68% | -73 871 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 86 560 zł | 109 | -4.7% | 99 005 zł | 62% | -80 778 zł | 0.492 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 77 458 zł | 133 | -0.8% | 108 662 zł | 60% | -90 646 zł | 0.513 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 84 019 zł | 116 | -6.2% | 94 173 zł | 62% | -87 796 zł | 0.513 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 96 581 zł | 100 | -8.5% | 74 887 zł | 65% | -77 067 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 88 693 zł | 104 | -8.0% | 89 218 zł | 62% | -82 733 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 79 050 zł | 112 | -5.2% | 116 414 zł | 62% | -84 203 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 74 396 zł | 124 | -3.3% | 121 346 zł | 60% | -89 241 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 83 448 zł | 100 | -7.1% | 111 744 zł | 62% | -79 428 zł | 0.587 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 71 149 zł | 116 | -4.7% | 130 378 zł | 59% | -90 071 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 75 813 zł | 104 | -6.6% | 125 435 zł | 61% | -85 020 zł | 0.628 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 370 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 1.38 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 96% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.